सोनं-चांदी स्थिर! अमेरिकेच्या व्याजदर वाढीची भीती भू-राजकीय तणावावर भारी

सोने-चांदीला दिलासा कमी

सध्याच्या बाजारात भू-राजकीय घडामोडींपेक्षा अमेरिकेची आर्थिक धोरणे अधिक चर्चेत आहेत. पश्चिम आशियातील तणाव आणि आगामी अमेरिका-चीन चर्चा यामुळे बाजारात थोडी अनिश्चितता असली तरी, सोन्या-चांदीच्या किमतींवर फेडरल रिझर्व्हच्या (Fed) व्याजदर वाढीच्या शक्यतेचा मोठा प्रभाव दिसून येत आहे. यामुळे मौल्यवान धातूंमध्ये (Precious Metals) तेजी मर्यादित राहत आहे.

किमतींमध्ये किरकोळ वाढ

मंगळवारी, स्पॉट गोल्डमध्ये 0.5% ची वाढ झाली आणि ते $4,757.59 प्रति औंसवर पोहोचले. तर, जून डिलिव्हरीसाठी असलेल्या यूएस गोल्ड फ्युचर्समध्ये 0.8% वाढ होऊन ते $4,768.20 वर गेले. स्पॉट सिल्व्हरमध्ये 0.2% ची वाढ होऊन ते $86.27 प्रति औंसवर व्यवहार करत आहे. यामुळे, इराण आणि प्रमुख जागतिक शक्तींमधील युद्धाविराम प्रस्तावाच्या बातम्या आणि वाढत्या महागाईच्या (Inflation) चिंतेने किमतींना थोडा आधार दिला आहे. मात्र, बाजाराचे मुख्य लक्ष आता अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हच्या भूमिकेकडे वळले आहे.

फेडचे धोरण केंद्रस्थानी

सध्या सोन्या-चांदीच्या बाजारात मॅक्रोइकॉनॉमिक्स (Macroeconomics) हा प्रमुख घटक बनला आहे, ज्यामुळे भू-राजकीय बातम्यांना दुय्यम स्थान मिळाले आहे. विश्लेषकांचे म्हणणे आहे की, मध्यवर्ती बँकांकडून होणारी सोन्याची खरेदी आणि भू-राजकीय चिंतांमुळे किमतींना आधार मिळत असला तरी, मजबूत होत असलेला युएस डॉलर (US dollar) आणि वाढलेले ट्रेझरी यील्ड्स (Treasury yields) यामुळे ही वाढ मर्यादित आहे. मार्केट आता भू-राजकीय बातम्यांपेक्षा फेडरल रिझर्व्हच्या धोरणांना अधिक महत्त्व देत आहे. महागाईचा धोका पाहता, फेडरल रिझर्व्ह यावर्षी व्याजदर कपातीऐवजी ते वाढवून ठेवण्याची किंवा उच्च पातळीवर ठेवण्याची शक्यता आहे. बँक ऑफ अमेरिका (Bank of America) च्या अंदाजानुसार, 2027 च्या जुलै महिन्यापूर्वी व्याजदर कपात होण्याची शक्यता नाही, आणि फ्युचर्स मार्केटमध्येही 2027 च्या मध्यात किंवा उत्तरार्धात कपातीचे संकेत मिळत आहेत.

चांदीची औद्योगिक मागणी आणि पुरवठा

सिल्व्हर ईटीएफ (Silver ETFs) अलीकडे गोल्ड ईटीएफ (Gold ETFs) पेक्षा चांगली कामगिरी करत आहेत, याचे एक कारण म्हणजे चांदीची सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून असलेली मागणी आणि तिची औद्योगिक क्षेत्रातील मजबूत गरज. सौर ऊर्जा, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि इलेक्ट्रिक वाहनांमध्ये (EVs) चांदीचा वाढता वापर पाहता, 2025 मध्ये चांदीचे उत्पादन 700 दशलक्ष औंस पेक्षा जास्त होण्याची शक्यता आहे. जागतिक चांदी बाजारात 2025 मध्ये सलग पाचव्या वर्षी पुरवठ्याची कमतरता भासण्याची शक्यता आहे, कारण खाण उत्पादनात घट अपेक्षित आहे. सोने-चांदीचे गुणोत्तर (Gold-to-silver ratio) जास्त असल्याने चांदी सोन्याच्या तुलनेत स्वस्त असल्याचे संकेत मिळत आहेत. दरम्यान, मध्यवर्ती बँका भू-राजकीय विविधीकरण आणि युएस डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी सोन्याचे साठे वाढवत आहेत. 2024 मध्ये जागतिक सोन्याच्या बाजाराचे मूल्य $291.68 अब्ज होते, आणि 2030 पर्यंत ते $400 अब्ज पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे.

महागाई आणि व्याजदराचा धोका

सोन्या-चांदीसाठी सर्वात मोठा धोका सतत वाढत चाललेली महागाई आहे, ज्यामुळे फेडरल रिझर्व्हला व्याजदर जास्त काळ उच्च ठेवावे लागतील किंवा कदाचित वाढवावे लागतील. मध्य पूर्वेतील तणावामुळे वाढलेले तेलाचे भाव महागाईची चिंता आणखी वाढवत आहेत. जरी असे तणाव सोन्याला सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून आधार देत असले, तरी तणाव कमी झाल्यास किमतींवर परिणाम होऊ शकतो. तसेच, युएस डॉलरची मजबूती, जी उच्च व्याजदराच्या अपेक्षांशी जोडलेली आहे, ती सोन्या-चांदीसारख्या डॉलर-आधारित वस्तूंच्या किमतींवर थेट दबाव आणते. जागतिक आर्थिक मंदी आल्यास औद्योगिक मागणी कमी झाल्यास चांदीमध्ये अधिक अस्थिरता (volatility) दिसून येऊ शकते.

भविष्यातील किमतींचे अंदाज

विश्लेषकांचे सोन्या-चांदीच्या किमतींबद्दलचे अंदाज वेगवेगळे आहेत. काही अंदाजानुसार, सोने या दशकाच्या अखेरीस $10,000 च्या पातळीवर जाऊ शकते, तर चांदी $300 ते $500 पर्यंत पोहोचू शकते. प्रमुख बँकांचे अधिक तात्काळ अंदाज 2026 मध्ये सोन्याची किंमत $4,500 ते $4,700 दरम्यान राहण्याची शक्यता वर्तवतात, ज्यामध्ये $5,000 पर्यंत वाढ होण्याची शक्यता आहे. 2026 साठी चांदीचे अंदाज $56 ते $65 च्या दरम्यान आहेत, तर काही तांत्रिक मॉडेल $72 ते $88 पर्यंतची पातळी दर्शवतात. एका पर्यायी अंदाजानुसार, अल्पकाळात सोन्याच्या किमतीत $6,800 पर्यंत आणि चांदीत $180 पर्यंत वाढ होऊ शकते, त्यानंतर मोठी जागतिक आर्थिक मंदी येऊ शकते. फेडरल रिझर्व्ह महागाईच्या ट्रेंडनुसार 'उच्च दर दीर्घकाळ' (higher for longer) धोरण कायम ठेवेल, हा विश्लेषकांचा सामान्य अंदाज आहे, जो गुंतवणूकदारांच्या भावनांवर परिणाम करत राहील.