Whalesbook
भू-राजकीय तणाव आणि तेलाच्या वाढत्या किमती
पश्चिम आशियातील वाढता तणाव, विशेषतः इराण आणि होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील संभाव्य व्यत्ययांमुळे तेलाच्या किमतींमध्ये मोठी वाढ झाली आहे. ब्रेंट क्रूड (Brent crude) $100 प्रति बॅरलच्या जवळ पोहोचले आहे, तर WTI $95 च्या जवळपास आहे. पुरवठा खंडित होण्याची भीती असल्याने इराणने तेल $200 प्रति बॅरलपर्यंत जाऊ शकते, असे संकेत दिले आहेत. आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा एजन्सी (IEA) च्या सदस्य देशांनी स्ट्रॅटेजिक पेट्रोलियम रिझर्व्हमधून 400 दशलक्ष बॅरल तेल बाजारात आणूनही ऊर्जा बाजारात शांतता आलेली नाही. तेलाच्या वाढत्या किमतींमुळे जागतिक महागाईची चिंता पुन्हा वाढली आहे.
आर्थिक आव्हाने: डॉलरची मजबुती आणि महागाईची भीती
महागाईच्या या चिंतेमुळे फेडरल रिझर्व्हसह (Federal Reserve) अनेक मध्यवर्ती बँकांच्या व्याजदर कपातीच्या (Interest Rate Cuts) अपेक्षा कमी झाल्या आहेत. त्याच वेळी, १२ मार्च २०२६ पर्यंत अमेरिकन डॉलर इंडेक्स (DXY) 99.48 पर्यंत मजबूत झाला आहे. यामुळे सोन्यासारख्या डॉलर-नामांकित कमोडिटीज (Dollar-denominated commodities) आंतरराष्ट्रीय खरेदीदारांसाठी महाग झाल्या आहेत, ज्यामुळे नवीन मागणी मर्यादित झाली आहे. स्पॉट गोल्डची किंमत सुमारे $5,151 प्रति औंस (ounce) खाली आली, तर एप्रिल डिलिव्हरीसाठी यूएस गोल्ड फ्युचर्स सुमारे $5,156 प्रति औंसवर घसरले.
चांदीची अस्थिरता आणि औद्योगिक मागणी
चांदीच्या किमतीत थोडी जास्त घसरण दिसून आली. १२ मार्च २०२६ रोजी चांदीची किंमत सुमारे $85.33 प्रति औंसवर व्यवहार करत होती. विश्लेषकांच्या मते, मागील काही सत्रांतील मजबूत तेजीनंतर नफावसुलीमुळे (Profit-booking) ही घसरण झाली आहे. चांदीने जानेवारी २०२६ मध्ये $121.64 चा ऐतिहासिक उच्चांक गाठल्यानंतर मोठी करेक्शन (Correction) अनुभवली होती. गुंतवणूक मालमत्ता (Investment asset) आणि औद्योगिक धातू (Industrial metal) या दोन्ही भूमिकांमुळे चांदी सोन्यापेक्षा जास्त अस्थिर (Volatile) आहे. सोलर, इलेक्ट्रिक वाहने आणि AI सारख्या क्षेत्रांतील औद्योगिक मागणी (Industrial demand) हा चांदीसाठी एक महत्त्वाचा चालक (Driver) आहे. अलीकडील घसरणीनंतरही, चांदी वर्षाच्या सुरुवातीपासून आतापर्यंत 18% पेक्षा जास्त वाढली आहे.
बाजारातील कामगिरी आणि डॉलरच्या ट्रेंडमधील बदल
मार्च २०२६ च्या सुरुवातीला इतर मौल्यवान धातूंमध्ये संमिश्र कल दिसून आला. प्लॅटिनम 0.3% वाढून $2,175.32 वर पोहोचले, तर पॅलेडियम 0.6% वाढून $1,646.17 झाले. गेल्या महिन्यात अमेरिकन डॉलर इंडेक्समध्ये 2.65% ची वाढ झाली आहे. गेल्या १२ महिन्यांत डॉलर 4.19% खाली आला होता, या तुलनेत ही एक लक्षणीय वाढ आहे. डॉलरची ही अलीकडील मजबुती मौल्यवान धातूंवर दबाव आणणारे एक प्रमुख कारण आहे.
विश्लेषकांची मते आणि आगामी महत्त्वाचा डेटा
भू-राजकीय घटनांमुळे सोन्याला सुरक्षित मालमत्ता म्हणून मागणी वाढत असली तरी, सध्या मॅक्रोइकॉनॉमिक (Macroeconomic) दबाव अधिक जाणवत आहे. JPMorgan मधील विश्लेषकांनी सोन्याच्या तेजीच्या टिकाऊपणावर प्रश्नचिन्ह निर्माण केले आहे. तथापि, UBS आणि JPMorgan सारख्या इतर संस्था वर्षासाठी आशावादी आहेत आणि वर्षाअखेरीस सोन्याची किंमत $6,000 प्रति औंसच्या वर जाण्याची शक्यता वर्तवली आहे. सध्या तरी, उच्च तेलाच्या किमतींमुळे वाढलेली महागाईची चिंता तात्काळ परिस्थितीवर अधिक भारी पडत आहे. १३ मार्च २०२६ रोजी येणारा पर्सनल कन्झम्प्शन एक्सपेंडिचर (PCE) प्राईस इंडेक्स डेटा (Personal Consumption Expenditures - PCE price index) भविष्यातील मौद्रिक धोरणाची दिशा ठरवणारा एक महत्त्वाचा निर्देशक (Indicator) ठरेल. PCE आकडेवारी अपेक्षेपेक्षा जास्त आल्यास, व्याजदर कपातीच्या शक्यता कमी होतील, डॉलर आणखी मजबूत होईल आणि सोन्याच्या किमतींवर दबाव वाढेल.
पुढील वाटचाल: काय लक्ष ठेवावे
आगामी काळात मौल्यवान धातूंच्या किमती (Bullion prices) काही जागतिक घटकांवर संवेदनशील राहण्याची अपेक्षा आहे. मध्य पूर्व घडामोडी, कच्च्या तेलाच्या किमतीतील चढ-उतार आणि अमेरिकेचा महत्त्वाचा PCE महागाई निर्देशांक हे प्रमुख घटक असतील. मनोज कुमार जैन (Manoj Kumar Jain) सारखे तज्ञ चलन (Currency) आणि भू-राजकीय घडामोडी तसेच तेलाच्या किमतीतील हालचालींमुळे अपेक्षित असलेल्या अस्थिरतेमुळे (Volatility) नवीन पोझिशन्स घेण्यापूर्वी बाजारात स्थिरता येण्याची वाट पाहण्याचा सल्ला देत आहेत.