सोनं-चांदीची उसळी! जागतिक तणाव आणि धोरणात्मक अनिश्चिततेने बाजारात खळबळ

जागतिक बाजारात सुरू असलेल्या भू-राजकीय तणावामुळे आणि धोरणात्मक अनिश्चिततेच्या वातावरणात, सोन्याच्या (Gold) आणि चांदीच्या (Silver) किंमतींनी जोरदार उसळी घेतली आहे. गुंतवणूकदार सुरक्षित मालमत्तांमध्ये पैसे गुंतवण्यास प्राधान्य देत आहेत, ज्यामुळे या मौल्यवान धातूंच्या मागणीत वाढ झाली आहे.

भू-राजकीय तणाव आणि व्यापार शुल्काचा परिणाम

गेल्या काही दिवसांपासून अमेरिका आणि इराणमधील तणाव वाढत आहे. इराण नवीन प्रस्ताव सादर करण्याच्या तयारीत असताना, अमेरिकेने मध्य पूर्वेतील लष्करी हालचाली वाढवल्या आहेत. या तणावामुळे जागतिक बाजारात अनिश्चिततेचे वातावरण पसरले आहे. याचबरोबर, अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाने 20 फेब्रुवारी 2026 रोजी आंतरराष्ट्रीय आपत्कालीन आर्थिक शक्ती कायद्यांतर्गत (IEEPA) लागू केलेले काही आयात शुल्क (Tariffs) रद्द केले. मात्र, लगेचच 24 फेब्रुवारी 2026 पासून व्यापार कायदा 1974 च्या कलम 122 अंतर्गत नवीन 15% आयात शुल्क लागू करण्यात आले. या धोरणात्मक बदलांमुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापारात आणि विशेषतः धातू बाजारात अनिश्चितता निर्माण झाली आहे. या घडामोडींचा परिणाम म्हणून, स्पॉट गोल्डची किंमत 26 फेब्रुवारी 2026 रोजी $5,186.09 प्रति औंस पर्यंत पोहोचली, तर चांदी $89.13 प्रति औंस जवळ व्यवहार करत होती. याचाच एक भाग म्हणून, युएस डॉलर इंडेक्स (DXY) 26 फेब्रुवारी 2026 रोजी 97.5796 पर्यंत घसरला, जो मागील वर्षात 9.01% नी कमी झाला आहे. डॉलर कमकुवत झाल्याने सोन्या-चांदीला आणखी पाठबळ मिळाले आहे.

महागाई, फेडरल रिझर्व्हचे धोरण आणि विविध अंदाज

जागतिक अनिश्चिततेमुळे गुंतवणूकदार सुरक्षित मालमत्तांकडे वळले असले तरी, अर्थव्यवस्थेचे चित्र अधिक गुंतागुंतीचे आहे. अमेरिकेत जानेवारी 2026 मध्ये वार्षिक महागाई (Inflation) 2.4% पर्यंत खाली आली, जी मागील महिन्यांच्या तुलनेत कमी आहे. मुख्य महागाई (Core Inflation) 2.5% वर आहे. महागाई कमी झाल्यामुळे फेडरल रिझर्व्हच्या (Fed) धोरणांबद्दल विविध अंदाज वर्तवले जात आहेत. सुरुवातीला बाजाराला 2026 साठी फेडकडून 25-25 बेसिस पॉइंट्स च्या दोन व्याजदर कपातीची अपेक्षा होती, परंतु आता काही विश्लेषक किंमतीतील नरमाई पाहता तीन किंवा अधिक कपातीचा अंदाज लावत आहेत. सध्या फेडरल रिझर्व्हने फेडरल फंड्स रेट 3.50%-3.75% च्या रेंजमध्ये स्थिर ठेवला आहे आणि ते आकडेवारीवर आधारित निर्णय घेणार असल्याचे संकेत दिले आहेत. विशेष म्हणजे, जे.पी. मॉर्गन ग्लोबल रिसर्च (J.P. Morgan Global Research) च्या मते, फेड 2026 पर्यंत व्याजदर कायम ठेवू शकते. नवीन फेड चेअर म्हणून केविन वॉर्श (Kevin Warsh) यांच्या नियुक्तीमुळे धोरणात्मक चित्र अधिकच गुंतागुंतीचे झाले आहे, ज्यामुळे बाजारात व्याजदर कपातीबाबत अधिक आक्रमक हालचालींची शक्यता वर्तवली जात आहे. सोन्यासाठी विश्लेषकांची लक्ष्य किंमत (Target Price) खूप विस्तृत आहे; जे.पी. मॉर्गनने वर्षाअखेरीस $6,300 प्रति औंस चा अंदाज वर्तवला आहे, तर काही जण $7,000-$8,000 पर्यंत जाण्याची शक्यता वर्तवत आहेत. चांदीसाठीही अंदाजात मोठी तफावत आहे, तांत्रिक मॉडेल $88 प्रति औंस पेक्षा जास्त पातळी दर्शवत आहेत, तर काही बँका $85 चा अंदाज लावत आहेत. ऐतिहासिकदृष्ट्या, भू-राजकीय घटना आणि आर्थिक अनिश्चिततेमुळे सोन्या-चांदीच्या किंमती वाढल्या आहेत, कारण ते सुरक्षित गुंतवणूक आणि महागाईपासून बचाव करण्याचे साधन मानले जाते. मध्यवर्ती बँकांकडून सोन्याच्या साठ्यात वाढ होणे हे एक महत्त्वाचे कारण आहे, तर चांदीची मागणी सौर ऊर्जा आणि इलेक्ट्रिक वाहनांसारख्या उद्योगांकडून वाढत आहे.

तेजीवर प्रश्नचिन्ह निर्माण करणारे घटक

भू-राजकीय चिंता आणि व्यापार शुल्कामुळे निर्माण झालेली अनिश्चितता सोन्या-चांदीला सध्या पाठबळ देत असली तरी, या तेजीच्या टिकाऊपणावर काही प्रश्नचिन्हे आहेत. फेडरल रिझर्व्हने 2% महागाईचे लक्ष्य साधण्यासाठी वचनबद्धता दर्शवली आहे. जर त्यांनी लवकर व्याजदर कपातीचा निर्णय घेतला, तर पुन्हा महागाई वाढू शकते, ज्यामुळे सोने-चांदीचे खरे मूल्य कमी होऊ शकते. याशिवाय, अमेरिका-इराण तणाव कमी झाल्यास किंवा नवीन आयात शुल्क धोरण स्थिर झाल्यास, गुंतवणूकदारांनी सध्या दिलेले 'भीतीचे प्रीमियम' (Fear Premium) कमी होऊ शकते. नवीन आयात शुल्कांमुळे पुरवठा साखळीतील अनिश्चितता वाढून धातूंच्या किंमती तात्पुरत्या वाढल्या असल्या तरी, जर त्यांनी आर्थिक वाढ मंदावली किंवा उत्पादकांसाठी खर्चात वाढ झाली, तर चांदीच्या औद्योगिक मागणीवर परिणाम होऊ शकतो. फेडरल रिझर्व्हची सध्याची भूमिका, जिथे दर 3.50%-3.75% वर स्थिर आहेत आणि भविष्यातील कपातीबाबत मतभेद आहेत, हे सूचित करते की सावधगिरीचा दृष्टिकोन कायम राहू शकतो, ज्यामुळे कमोडिटीजमध्ये सतत सट्टा गुंतवणूक (speculative inflows) येण्याची शक्यता कमी आहे.

पुढील वाटचाल

पुढील काळात, सोन्या-चांदीचे मार्केट अमेरिका-इराण संबंधातील घडामोडी, नवीन अमेरिकी आयात शुल्कांची अंमलबजावणी आणि फेडरल रिझर्व्हच्या धोरणात्मक निर्णयांवर अधिक संवेदनशील राहील. विश्लेषक भविष्यातील किंमती वाढीच्या प्रमाणाबद्दल विभागलेले असले तरी, बाजारात अस्थिरता कायम राहण्याची शक्यता आहे. मध्यवर्ती बँका आणि औद्योगिक क्षेत्रांकडून सोन्या-चांदीला मिळणारी मागणी आधारभूत पातळी टिकवून ठेवेल, परंतु कोणत्याही पुढील तेजीचा वेग आणि व्याप्ती भू-राजकीय जोखीम, मॅक्रोइकॉनॉमिक स्थिरता आणि महागाईच्या चिंतांना तोंड देताना आर्थिक वाढीला धक्का न लावण्यात फेडच्या क्षमतेवर अवलंबून असेल.