अमेरिकेतील नोकरीच्या आकडेवारीनुसार अपेक्षेपेक्षा कमी रोजगार वाढल्याने फेडरल रिझर्व्हकडून व्याजदर वाढ थांबण्याची शक्यता वाढली आहे. यामुळे सोन्याच्या दरात सुमारे **2%** आणि चांदीच्या दरात **2.82%** ची मोठी वाढ झाली आहे.
काय घडले?
शुक्रवारी आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोनं आणि चांदीच्या किमतींमध्ये मोठी तेजी दिसून आली. COMEX सोन्याचा भाव जवळपास 2% नी वाढून $4,202.80 प्रति औंस झाला, तर COMEX चांदी 2.82% नी वाढून $62.785 प्रति औंसवर पोहोचली. गेल्या पाच आठवड्यांमध्ये बुलियन (सोनं-चांदी) मध्ये ही पहिली साप्ताहिक वाढ ठरू शकते.
या तेजीचे मुख्य कारण अमेरिकेच्या नॉन-फार्म पेरोल रिपोर्टमधील (US nonfarm payrolls report) आकडेवारी आहे. या अहवालानुसार, मागील महिन्यात केवळ 57,000 नवीन रोजगार निर्माण झाले, जे 110,000 च्या अंदाजापेक्षा खूपच कमी आहे.
कमी व्याजदर मौल्यवान धातूंसाठी फायदेशीर कसे?
सोनं आणि चांदीसारख्या मौल्यवान धातूंना सहसा 'उत्पन्न न देणारी मालमत्ता' (non-yielding assets) मानले जाते, म्हणजेच ते व्याज किंवा डिव्हिडंड देत नाहीत. जेव्हा अमेरिकेची फेडरल रिझर्व्ह (Federal Reserve) सारख्या मध्यवर्ती बँका व्याजदर वाढवतात, तेव्हा सोनं धारण करण्याची संधी किंमत वाढते, कारण गुंतवणूकदार सरकारी बॉण्ड्स किंवा रोख रकमेतून अधिक चांगला परतावा मिळवू शकतात. याउलट, जेव्हा नोकरीच्या आकडेवारीनुसार मंदी दिसून येते आणि व्याजदर वाढीच्या अपेक्षा कमी होतात, तेव्हा सोन्यावरील दबाव कमी होतो. ताज्या आकडेवारीमुळे ट्रेडर्सनी सप्टेंबरमधील व्याजदर वाढीच्या अपेक्षा कमी केल्या आहेत, ज्यामुळे सोन्याच्या किमतींना थेट फायदा झाला आहे.
भू-राजकीय घडामोडी आणि महागाईचा प्रभाव
व्याजदरांव्यतिरिक्त, इतर मॅक्रोइकॉनॉमिक घटकांमुळेही (macroeconomic factors) सोन्या-चांदीच्या किमतींना आधार मिळत आहे. कच्च्या तेलाच्या किमती कमी झाल्यामुळे महागाई वाढण्याची चिंता कमी झाली आहे. याशिवाय, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील (Strait of Hormuz) तणावासारख्या भू-राजकीय घडामोडींमुळे सोन्याकडे सुरक्षित गुंतवणूक (safe-haven asset) म्हणून पुन्हा कल वाढला आहे. आंतरराष्ट्रीय अनिश्चिततेच्या काळात गुंतवणूकदार बाजारातील अस्थिरतेपासून संरक्षण करण्यासाठी सोन्यामध्ये गुंतवणूक वाढवतात.
मध्यवर्ती बँकांची मागणी आणि खरेदीचा कल
मध्यवर्ती बँकांकडून (Central Banks) येणारी मागणी सोन्याच्या किमतींसाठी आधारस्तंभ ठरत आहे. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या (World Gold Council) डेटानुसार, मे महिन्यात जागतिक स्तरावर अधिकृत सोन्याच्या साठ्यात 41 टन वाढ झाली. या खरेदीमुळे हे दिसून येते की मध्यवर्ती बँका सक्रियपणे त्यांच्या राखीव निधीत विविधता आणत आहेत, ज्यामुळे कमोडिटी बाजारातील अल्पकालीन हालचालींवर अवलंबून न राहता किमतींना दीर्घकालीन आधार मिळतो.
गुंतवणूकदारांनी पुढे काय पाहावे?
गुंतवणूकदारांनी अमेरिकेच्या आगामी महागाई अहवालांवर (inflation reports) आणि फेडरल रिझर्व्ह सदस्यांच्या अधिकृत वक्तव्यांवर लक्ष ठेवावे. यामुळे चलनविषयक धोरणाबाबत (monetary policy) बाजाराच्या पुढील अपेक्षा स्पष्ट होतील. भारतात, किरकोळ आणि संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी यूएस डॉलर इंडेक्स (US Dollar Index) आणि भारतीय रुपयाच्या (Indian Rupee) हालचालींवरही लक्ष ठेवावे, कारण डॉलरच्या तुलनेत रुपयाची किंमत स्थानिक सोन्याच्या किमतींवर परिणाम करते. याव्यतिरिक्त, सोन्यावरील देशांतर्गत आयात शुल्कात (import duty) कोणताही बदल झाल्यास त्याचा परिणाम भारतीय ग्राहक आणि गुंतवणूकदारांसाठी अंतिम किमतीवर होऊ शकतो.