सोनं-चांदी कोसळले! गुंतवणूकदारांना मोठा धक्का, मार्केटमध्ये विक्रीचा सपाटा

१७ फेब्रुवारी २०२६ रोजी मौल्यवान धातूंच्या (Precious Metals) फ्युचर्स मार्केटमध्ये (Futures Market) मोठी घसरण झाली, ज्याचा परिणाम देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय दोन्ही बाजारांवर झाला. COMEX वर सोन्याचे फ्युचर्स (Gold Futures) २.१८% नी घसरून $4936.1 वर आले, तर चांदीच्या फ्युचर्समध्ये (Silver Futures) ४.५०% ची मोठी घसरण होऊन ते $74.455 वर पोहोचले. देशांतर्गत MCX मार्केटमध्ये, सोन्याचे फ्युचर्स १.१८% नी घसरून ₹1,52,939.00 वर आले, तर चांदीचे फ्युचर्स २.३७% नी घसरून ₹2,34,199.00 वर आले. या विक्रीच्या दबावामुळे (selling pressure) देशातील जवळपास सर्वच Gold आणि Silver Exchange Traded Funds (ETFs) मध्ये १% ते ४% पर्यंतचे नुकसान दिसून आले, जे बाजारात पसरलेल्या मंदीच्या (bearish sentiment) वातावरणाचे संकेत देतात. विशेषतः, Silver ETFs ने Gold ETFs च्या तुलनेत कमी कामगिरी केली. Edelweiss Silver ETF मध्ये २.८६% ची घसरण झाली, तर Baroda BNP Paribas Gold ETF मध्ये ४.२०% चे सर्वाधिक नुकसान नोंदवले गेले. या व्यापक घसरणीमुळे गुंतवणूकदारांची सुरक्षित मालमत्तांवरील (safe-haven assets) भावना बदलल्याचे दिसून येते.

फ्युचर्स मार्केटमधील घसरणीचा थेट परिणाम अनेक देशांतर्गत ETFs वर झाला. उदाहरणार्थ, Silver ETF विभागात, Tata Silver Exchange Traded Fund २.००% नी घसरला, Nippon India Silver ETF २.२१% नी आणि Zerodha Silver ETF २.०७% नी खाली आले. इतर prominent decliners मध्ये ICICI Prudential Silver ETF, HDFC Silver ETF, आणि Groww Silver ETF यांचा समावेश होता, ज्यांमध्ये सुमारे २% ची घट झाली. विक्रीच्या आक्रमकतेमुळे Edelweiss Silver ETF मध्ये २.८६% ची सर्वात मोठी घसरण नोंदवली गेली. Gold ETF विभागातही नुकसान सारखेच होते. Tata Gold Exchange Traded Fund १.६८% नी, Nippon India ETF Gold BeES १.८६% नी आणि Zerodha Gold ETF १.८६% नी घसरले. Baroda BNP Paribas Gold ETF मध्ये Gold ETFs मध्ये सर्वाधिक ४.२०% ची घसरण झाली. Gold आणि Silver ETFs मधील ही व्यापक घसरण विशिष्ट फंड व्यवस्थापकांच्या समस्यांऐवजी (isolated issues) बाजारातील पद्धतशीर धोका टाळण्याच्या (systemic risk aversion) वृत्तीचे संकेत देते. सध्याच्या आर्थिक संकेतांच्या (economic cues) पार्श्वभूमीवर, बाजार मौल्यवान धातूंच्या सुरक्षित मालमत्ता (safe-haven) म्हणून असलेल्या स्थानाचे पुनर्मूल्यांकन करत असल्याचे दिसून आले.

१७ फेब्रुवारी २०२६ रोजी सोन्या-चांदीच्या किमतीत झालेली ही मोठी आणि synchronized घसरण आशियाई बाजारांमधील सुट्ट्यांमुळे (market holidays) तरलता कमी असल्याने (subdued liquidity) आणि अमेरिकन डॉलर (US Dollar) मजबूत झाल्याने अधिक वाढली. फ्युचर्स आणि ETFs मध्ये दिसणारे हे व्यापक 'रिस्क-ऑफ' (risk-off) सेंटिमेंट, नेहमीच्या किंमत शोधापलीकडील (price discovery) कारणांकडे निर्देश करते.

या दरम्यान, सिक्युरिटीज अँड एक्सचेंज बोर्ड ऑफ इंडिया (SEBI) ने अलीकडेच Gold आणि Silver ETFs साठी सर्किट लिमिट (circuit limit) यंत्रणेत बदल करण्याचा प्रस्ताव ठेवला आहे. याचा उद्देश T-2 NAV-आधारित लिमिटऐवजी (T-2 NAV-based limits) T-1 रेफरन्स प्राइसिंगवर (T-1 reference pricing) जाऊन किंमत शोध (price discovery) रिअल-टाइम कमोडिटी मार्केटमधील बदलांशी जुळवणे हा आहे. हा नियामक बदल (regulatory development) अशा वेळी झाला जेव्हा या ETFs मध्ये गुंतवणूकदारांचा सहभाग (investor participation) आणि मोठ्या प्रमाणात इनफ्लो (inflows) चालू होता. मागील महिन्यात Gold ETFs मध्ये अंदाजे ₹24,000 कोटी आणि Silver ETFs मध्ये ₹9,000 कोटी पेक्षा जास्त गुंतवणूक आली होती. किमतीत बदल (revised price bands) करण्याच्या दिशेने उचललेले हे पाऊल, ज्यामध्ये सुरुवातीला Gold आणि Silver ETFs साठी ±6% आणि नंतर ±20% पर्यंत लवचिकतेचा प्रस्ताव आहे, हे अस्थिरतेविरुद्ध (volatility) नियामक विभागाची सक्रिय भूमिका दर्शवते, विशेषतः जानेवारी २०२६ च्या उत्तरार्धात झालेल्या तीव्र चढ-उतारानंतर (sharp swings).

जागतिक स्तरावर, युरोपियन सेंट्रल बँक (ECB) सारख्या मध्यवर्ती बँकांनी फेब्रुवारी २०२६ मध्ये व्याजदर स्थिर ठेवले होते आणि महागाई नियंत्रणात असल्याचे दिसत होते. यामुळे सोन्यासारख्या व्याज न देणाऱ्या सुरक्षित मालमत्तांचे (non-yielding safe havens) आकर्षण कमी होते. त्याशिवाय, १७ फेब्रुवारी २०२६ रोजी US Dollar Index 97.0820 पर्यंत मजबूत झाला. डॉलर-आधारित कमोडिटीज (dollar-denominated commodities) जसे की सोने आणि चांदीवर हे सहसा नकारात्मक दबाव आणते.

१७ फेब्रुवारी २०२६ रोजी झालेल्या लक्षणीय घसरणीनंतर, सोने आणि चांदीचे (Gold and Silver) भविष्य अनिश्चित (uncertain) दिसत आहे. फ्युचर्स आणि ETFs मध्ये झालेली ही आक्रमक विक्री (aggressive selling) अल्पकालीन 'रिस्क-ऑफ' वातावरण (short-term risk-off environment) दर्शवू शकते किंवा बाजारातील गतिशीलतेत (market dynamics) मूलभूत बदल सूचित करू शकते. विश्लेषकांच्या मते, शेअर बाजारातील (equity markets) सततची मजबूती किंवा अधिक कठोर मौद्रिक धोरण (hawkish monetary policy) मौल्यवान धातूंवर अधिक दबाव आणू शकते. याउलट, महागाईच्या (inflation) पुन्हा वाढणाऱ्या भीतीमुळे किंवा अनपेक्षित भू-राजकीय अस्थिरतेमुळे (geopolitical instability) सुरक्षित मालमत्तांची मागणी पुन्हा वाढू शकते. पुढील आठवड्यांमध्ये या ETFs ची कामगिरी मॅक्रोइकॉनॉमिक इंडिकेटर्स (macroeconomic indicators), मध्यवर्ती बँकांच्या धोरणांवर (central bank policies) आणि गुंतवणूकदारांच्या जोखीम घेण्याच्या क्षमतेवर (investor risk appetite) अवलंबून राहण्याची शक्यता आहे. बाजार सहभागी (Market participants) पुढील आर्थिक डेटा प्रकाशने (economic data releases) आणि भू-राजकीय घडामोडींवर (geopolitical developments) लक्ष ठेवून असतील.