सोनं-चांदी विक्रमी पातळीवरून कोसळले: बाजारात भीतीचे वातावरण

अचानक आलेल्या घसरणीचे कारण

गेल्या काही दिवसांपासून सोन्याचे (Gold) आणि चांदीचे (Silver) भाव विक्रमी उच्चांकावर होते. मात्र, अमेरिकेत केविन वॉर्श (Kevin Warsh) यांची फेडरल रिझर्व्हच्या (Federal Reserve) चेअरमनपदी नियुक्ती होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे, जे अत्यंत आक्रमक (hawkish) मानले जातात. यामुळे अमेरिकन डॉलर (US Dollar) मजबूत झाला आणि सोन्या-चांदीसारख्या किमती धातूंवर दबाव आला. याचा परिणाम म्हणून, ३० जानेवारी २०२६ रोजी सोन्याच्या किमतीत एकाच दिवसात १२% पेक्षा जास्त घसरण झाली. हे १९८० नंतरची सर्वात मोठी एका दिवसातील घसरण ठरली. यापूर्वी $५,६०० प्रति औंस पर्यंत गेलेला सोन्याचा भाव घसरून $४,४०० प्रति औंस पर्यंत आला. चांदीची स्थिती तर आणखी बिकट झाली. एकाच दिवसात ३५% आणि तीन दिवसांत ४१% पेक्षा जास्त कोसळत, $१२१ प्रति औंस वरून $७१ प्रति औंस पर्यंत खाली आली. भारतातील MCX वरही याचा परिणाम दिसला. ५ फेब्रुवारी २०२६ रोजी सोन्याचे फ्युचर्स ₹१,४८,४५५ च्या नीचांकी पातळीवर पोहोचले, तर चांदीचे फ्युचर्स ₹२,३९,००० च्या पातळीवर आले. फ्युचर्स मार्केटमध्ये मार्जिनची (Margin) वाढलेली गरज आणि त्यामुळे झालेली सक्तीची विक्री (forced liquidations) यामुळे ही घसरण आणखी तीव्र झाली.

भविष्यातील दृष्टिकोन आणि आर्थिक घटक

सध्याच्या घसरणीनंतर बाजारात नवीन उलथापालथ सुरू झाली आहे. तरीही, सोन्याचे काही मूळ आधारस्तंभ कायम आहेत. सोने हे 'सेफ हेवन' (Safe Haven) मानले जाते आणि चलनवाढीपासून (Inflation) संरक्षण देते. जगभरातील मध्यवर्ती बँका (Central Banks) मोठ्या प्रमाणात सोन्याची खरेदी करत आहेत, कारण त्यांना चलनाच्या अवमूल्यनापासून (Currency Debasement) आणि भू-राजकीय अस्थिरतेपासून (Geopolitical Instability) बचाव हवा आहे. चांदीची मागणी मात्र औद्योगिक क्षेत्रांवर (Industrial Demand) अवलंबून आहे, जसे की सौर ऊर्जा (Solar), इलेक्ट्रिक वाहने (EVs) आणि आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI). मात्र, काही विश्लेषकांच्या मते, चांदीच्या किमती आता केवळ सट्टा बाजारातील (speculative positioning) हालचालींवर जास्त अवलंबून आहेत आणि औद्योगिक मागणी कमी होण्याची शक्यता आहे. अमेरिकेचा मजबूत होत जाणारा डॉलर आणि संभाव्य कडक व्याजदर धोरण (tighter monetary policy) यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोने-चांदी महाग होत आहेत. डिसेंबर २०२५ मध्ये अमेरिकेतील चलनवाढ २.७% पर्यंत खाली आली असली तरी, फेडरल रिझर्व्ह व्याजदर कपातीबाबत (interest rate cuts) सावध भूमिका घेण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे डॉलरला आणखी बळ मिळू शकते.

बाजारातील अनिश्चितता आणि विश्लेषकांची भिन्न मते

सोन्या-चांदीतील या अचानक आणि जोरदार घसरणीमुळे विश्लेषकांमध्ये मतभेद आहेत. काही जणांच्या मते, ही घसरण बाजारातील अतिरिक्त सट्टेबाजीनंतर (speculative excess) एक आवश्यक 'वास्तव तपासणी' (reality check) आहे. दीर्घकालीन गुंतवणूकदारांसाठी (long-term strategic investors) हे गुंतवणुकीची चांगली संधी असू शकते, कारण सोन्यामागे मध्यवर्ती बँकांची मागणी आणि जागतिक अस्थिरतेसारखे मजबूत आधार आहेत. मात्र, नजीकच्या भविष्यात बाजारात मोठी अस्थिरता (elevated volatility) कायम राहण्याची शक्यता आहे. डॉलरचे बळ आणि फेडरल रिझर्व्हची आक्रमक भूमिका यामुळे सोन्या-चांदीसाठी सध्याचे वातावरण (outlook) तेजीचे नाही. चांदी, जिची किंमत औद्योगिक आणि सट्टा बाजारावर अधिक अवलंबून आहे, तिच्या भविष्यातील वाटचालीबाबत अधिक अनिश्चितता आहे. त्यामुळे, विश्लेषक सध्या सावधगिरीचा सल्ला देत आहेत. आता बाजाराचे लक्ष फेडरल रिझर्व्हच्या पुढील धोरणांवर (Fed policy) आणि भू-राजकीय तणावातील बदलांवर असेल, जे सोन्या-चांदीची पुढील दिशा ठरवतील.