गेल्या काही दिवसांतील सोने आणि चांदीच्या किमतीतील तीव्र चढ-उतार बाजारासाठी एक महत्त्वाचा टप्पा ठरले आहेत. याचे मुख्य कारण म्हणजे फेडरल रिझर्व्हच्या (Federal Reserve) संभाव्य कठोर मौद्रिक धोरणाचे संकेत आणि बदलती भू-राजकीय परिस्थिती.
केविन वॉर्श यांचा प्रभाव आणि डॉलरची तेजी
केविन वॉर्श (Kevin Warsh) यांची फेडरल रिझर्व्हचे नवे अध्यक्ष म्हणून नियुक्ती होण्याची शक्यता, ज्यांना बाजारात 'हॉकिश' मानले जाते, तसेच फेड गव्हर्नर लिसा कुक (Lisa Cook) यांनी महागाईच्या धोक्यांबद्दल व्यक्त केलेली चिंता, यामुळे व्याजदर कपातीबद्दलच्या बाजारातील भावनांमध्ये मोठा बदल झाला. या हॉकिश भूमिकेमुळे अमेरिकन डॉलर इंडेक्स (DXY) ९७.७८६२ पर्यंत वाढला, जो दोन आठवड्यांतील उच्चांक होता. मजबूत डॉलरमुळे डॉलर-आधारित वस्तू, जसे की सोने आणि चांदी, आंतरराष्ट्रीय खरेदीदारांसाठी महाग होतात. याचा थेट परिणाम म्हणून MCX वरील सोन्याच्या फ्युचर्समध्ये ३% आणि चांदीच्या फ्युचर्समध्ये १४.१% ची तीव्र घसरण दिसून आली. फेडरल रिझर्व्हच्या जानेवारीतील बैठकीत व्याजदरात कपात थांबवण्याचे संकेत मिळाले होते आणि मार्चमध्ये कपातीची शक्यता कमी असल्याचे मार्केटचे आकडे दर्शवतात, ज्यामुळे डॉलरला आणखी बळ मिळाले.
चांदीची मोठी बिकवाली: लिव्हरेज की मूलभूत घटक?
गुरुवारी चांदीच्या किमतीतील घसरण सोन्याच्या तुलनेत खूपच मोठी होती. १४.१% ची ही घसरण चांदीच्या इतिहासातील सर्वात मोठी दैनिक टक्केवारी घसरण ठरली. ही तीव्र अस्थिरता केवळ मॅक्रोइकॉनॉमिक (Macroeconomic) दबावापलीकडे काहीतरी दर्शवते. यामुळे चांदीच्या बाजारात मोठी लिव्हरेजिंग (Leveraging) आणि सट्टेबाजीची (Speculative) स्थिती असू शकते. चांदीच्या फ्युचर्सने इंट्राडेमध्ये ₹२,३९,००० च्या नीचांकी पातळीला स्पर्श केला, तर स्पॉट चांदी $७८.९० प्रति औंसच्या आसपास व्यवहार करत होती. हा दर अलीकडील $१२१.६४ प्रति औंसच्या शिखरावरून खूपच खाली आहे. याउलट, स्पॉट सोने $४,९१३.०७ प्रति औंसवर व्यवहार करत होते, जे $५,६०० च्या अलीकडील उच्चांकावरून खाली आले आहे. CME Group सारख्या एक्सचेंजेसनी मार्जिनची आवश्यकता वाढवल्यामुळे, लीव्हरेज्ड पोझिशन्सच्या सक्तीच्या लिक्विडेशनमुळे (Forced Liquidations) या बिकवालीत भर पडली असण्याची शक्यता आहे.
स्पर्धात्मक घटक: भू-राजकारण विरुद्ध मौद्रिक धोरण
अमेरिकेच्या इराणसोबत ओमानमध्ये होणाऱ्या संभाव्य राजनैतिक चर्चेमुळे (Diplomatic Talks) सुरक्षित गुंतवणुकीची (Safe-haven) मागणी कमी होण्याची शक्यता दिसत होती. मात्र, अमेरिकेने इरानी ड्रोन पाडल्याच्या वृत्तामुळे भू-राजकीय अनिश्चितता पुन्हा वाढली, ज्यामुळे ही डी-एस्केलेशन (De-escalation) ची शक्यता काही प्रमाणात कमी झाली. मागणीच्या बाजूने पाहिल्यास, चीनमधील सोन्याच्या वापरात २०२५ मध्ये ३.५७% घट झाल्याचे वृत्त आहे. तरीही, २०२५ मध्ये चिनी गोल्ड ईटीएफमध्ये (Gold ETFs) मोठी गुंतवणूक झाली आहे, जी गुंतवणूकदारांची आवड दर्शवते. दुसरीकडे, २०२५ मध्ये अंदाजे ८५० टन सोन्याची खरेदी मध्यवर्ती बँकांनी (Central Banks) केली आहे आणि २०२६ मध्येही ही खरेदी सुरू राहण्याची अपेक्षा आहे, ज्यामुळे सोन्याला आधार मिळत राहील.
विश्लेषकांचे मत: एकत्रीकरण की ट्रेंड रिव्हर्सल?
किमतीतील या तीव्र चढ-उतारानंतरही, विश्लेषकांमध्ये सध्याची बाजारातील हालचाल ही ट्रेंड रिव्हर्सल (Trend Reversal) नसून एक निरोगी एकत्रीकरण (Consolidation) असल्याचे मत आहे. सोन्यासाठी, ₹१,४५,०००–₹१,४८,००० ही महत्त्वाची सपोर्ट लेव्हल (Support Level) मानली जात आहे, तर ट्रेंड पुन्हा स्थापित झाल्यास ₹१,७५,००० पर्यंत जाण्याची शक्यता आहे. चांदीची तेजीची संरचना (Bullish Structure) कायम असल्याचे मानले जाते, ज्यात ₹२,३५,०००–₹२,५०,००० च्या दरम्यान सपोर्ट लेव्हल्स आहेत. तरीही, काही विश्लेषकांनी सावधगिरीचा सल्ला दिला आहे आणि किमती स्थिर होण्याची स्पष्ट चिन्हे दिसेपर्यंत नवीन ट्रेड करण्यापासून परावृत्त होण्याचा सल्ला दिला आहे. वर्ष-दर-वर्ष (Year-on-year) सोन्यात ७१.९१% आणि चांदीत १४४.८६% ची वाढ झाली आहे, जी पूर्वीची मजबूत तेजीची भावना दर्शवते, आता ती तपासली जात आहे.