सोनं-चांदी कोसळले! डॉलरच्या तुफानी तेजीने आणि नफा वसुलीने बाजारात हाहाकार

जागतिक बाजारात अचानक आलेल्या डॉलरच्या तडाख्याने आणि किमती उच्चांकावर पोहोचल्याने झालेली नफा वसुली यामुळे सोन्या-चांदीच्या किमतीत मोठी घसरण दिसून आली. या अचानक आलेल्या विक्रीच्या दबावामुळे गुंतवणूकदारांना बाजारात पुन्हा प्रवेश करण्याच्या योजना आणि जोखीम व्यवस्थापनावर नव्याने विचार करण्यास भाग पाडले आहे. या जलद घसरणीने मॅक्रोइकॉनॉमिक (Macroeconomic) बदलांना आणि गुंतवणूकदारांच्या भावनांना मौल्यवान धातू किती संवेदनशील आहेत हे स्पष्ट केले आहे.

डॉलरची उसळी आणि बाजारातील अतिउत्साहाचा फटका

या तीव्र घसरणीचे मुख्य कारण म्हणजे डॉलरची मजबूत स्थिती आणि बाजारातील अतिउत्साह. शुक्रवार, ३० जानेवारी २०२६ रोजी, स्पॉट गोल्डने १९८० च्या दशकानंतरची सर्वात मोठी एका दिवसातील घसरण नोंदवली, जी जवळपास १०% होती. चांदीला याहून मोठा फटका बसला, इंट्राडेमध्ये ती २७% पेक्षा जास्त आणि उच्चांकावरून ३६% पर्यंत कोसळली. भारतातील MCX बाजारातही याचा परिणाम दिसून आला, जिथे रविवारी, १ फेब्रुवारी २०२६ रोजी दोन्ही धातू ९% नी कमी उघडले. सोन्याचा व्यवहार ₹1.4 लाख प्रति 10 ग्रॅम तर चांदीचा व्यवहार ₹2.74 लाख प्रति किलोच्या आसपास सुरू होता. या विक्रीमागे डॉलरच्या मूल्यात झालेली मजबूत वाढ हे प्रमुख कारण मानले जात आहे. फेडरल रिझर्व्हच्या संभाव्य चेअरमनपदी केविन वॉर्श यांच्या नावाची घोषणा झाल्यानंतर डॉलरला बळ मिळाले, ज्याचा अर्थ मजबूत डॉलर धोरणाला पाठिंबा असा घेतला जात आहे. डॉलरच्या या वाढीमुळे सोन्या-चांदीसारख्या उत्पन्न न देणाऱ्या मालमत्तेवर दबाव येतो. जानेवारीच्या अखेरीस किमतींनी गाठलेले उच्चांक आणि त्यातून झालेली प्रचंड नफा वसुली यामुळे बाजार अतिउष्ण (Overheated) झाला होता. तसेच, अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हकडून व्याजदर कपात मंदावण्याची किंवा कठोर भूमिका घेण्याची अपेक्षा असल्याने सोन्या-चांदीची सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून अपील कमी झाले. जागतिक इक्विटी बाजारातील (Equity Market) कमजोरीमुळेही विक्रीचा दबाव वाढला.

विश्लेषकांचे मत: सोन्याची स्थिरता विरुद्ध चांदीची अस्थिरता

बाजारातील सोन्याबद्दलची भावना अजूनही मजबूत आहे, तर चांदीबद्दल सावधगिरीचा सूर आहे. PL Capital चे संदीप रायचुरा म्हणाले की, सोन्याचे मूलभूत घटक (Fundamentals) अजूनही मजबूत आहेत आणि मध्यम मुदतीत सोन्याची किंमत $6,000 ते $8,000 प्रति औंस पर्यंत जाऊ शकते. याउलट, चांदी 'गंभीरपणे ओव्हरबॉट' (Severely Overbought) झाली असून तिला आणखी घसरणीचा सामना करावा लागू शकतो. चांदीला जागतिक स्तरावर $60 प्रति औंस च्या आसपास आधार मिळण्याची शक्यता आहे, जी अजूनही उत्पादन खर्चापेक्षा जास्त आहे, परंतु अलीकडील उच्चांकापेक्षा खूपच कमी आहे. PL Wealth चे राजकुमार सुब्रमण्यन यांनी चांदीच्या ऐतिहासिक वार्षिक अस्थिरतेवर (Volatility) भर दिला, जी साधारणपणे २५% ते ३५% असते. त्यांनी गुंतवणूकदारांना एकदम मोठी गुंतवणूक करण्याऐवजी टप्प्याटप्प्याने गुंतवणूक करण्याचा सल्ला दिला, जेणेकरून प्रवेशातील जोखीम कमी करता येईल. WhiteOak Capital Mutual Fund च्या अहवालानुसार, चांदीचे सोन्याच्या तुलनेत मोठे प्रदर्शन हे सट्टा शिखराचे (Speculative Peak) लक्षण आहे, कायमस्वरूपी ट्रेंडचे नाही. ऐतिहासिकदृष्ट्या, गोल्ड-सिल्व्हर गुणोत्तर (Gold-Silver Ratio) सुमारे 46:1 पर्यंत खाली आले होते, जे त्याच्या १० वर्षांच्या सरासरी 80:1 पेक्षा खूपच वेगळे आहे. हे गुणोत्तर चांदीत मोठी घसरण येण्याचे संकेत देते. Gaurav Garg of Lemonn Markets Desk यांनी या पुलबॅक (Pullback) ला 'निरोगी समेकन' (Healthy Consolidation) म्हटले, परंतु त्यांनी चेतावणी दिली की जास्त किमतींमुळे भारतातील प्रत्यक्ष मागणी (Physical Demand) आधीच कमी झाली आहे, ज्यामुळे नजीकच्या काळात किमतीत चढ-उतार दिसून येतील.

पुढील दिशा: पोर्टफोलिओमध्ये फेरबदल आणि जोखीम कमी करणे

WhiteOak Capital Mutual Fund च्या विश्लेषकांनी चांदीमध्ये नफा बुक करण्याचा आणि पोर्टफोलिओमध्ये फेरबदल करून इक्विटीमध्ये (Equities) पुन्हा गुंतवणूक करण्याचा सल्ला दिला आहे. इक्विटीमध्ये मिळणारे उत्पन्न, लाभांश (Dividend) आणि वार्षिक ₹1.25 लाख लॉन्ग-टर्म कॅपिटल गेन्स (LTCG) टॅक्स सूट यांसारखे फायदे सोन्या-चांदीमध्ये मिळत नाहीत. सोन्याचे भविष्य अजूनही आशादायक असले तरी, चांदीसाठी सावधगिरी आणि योग्य प्रवेश बिंदू आवश्यक आहे. फेडरल रिझर्व्हच्या धोरणातील बदल आणि व्यापक आर्थिक स्थिरता यावर बाजाराची दिशा अवलंबून असेल.