सोने-चांदीत मोठी उलथापालथ! मध्य पूर्वेतील तणाव की अमेरिकेचे व्याजदर? बाजारात अस्थिरतेचे सावट

भू-राजकीय घडामोडींमुळे सुरक्षित गुंतवणुकीला मागणी

जागतिक बाजारात सध्या सोने आणि चांदीच्या किमतीत मोठी अस्थिरता दिसून येत आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे मध्य पूर्वेतील वाढता तणाव. अमेरिका आणि इस्रायलमधील हल्ले तसेच इराणकडून होणारी प्रतिक्रिया यामुळे गुंतवणूकदार सोन्यासारख्या सुरक्षित मालमत्तेकडे वळले आहेत. या मागणीमुळे सोन्याच्या किमतीत 2% पेक्षा जास्त वाढ झाली आणि काही ठिकाणी ती $5,400 प्रति औंसच्या पुढे गेली. ऐतिहासिकदृष्ट्या, मोठ्या भू-राजकीय संघर्षांदरम्यान सोन्याच्या किमतीत 15-25% पर्यंत वाढ दिसून येते. सध्या आंतरराष्ट्रीय बाजारात स्पॉट गोल्ड सुमारे $5,167–$5,181 प्रति औंसवर व्यवहार करत आहे, तर चांदी 3% ने वाढून सुमारे $84.70 प्रति औंसवर पोहोचली आहे. मात्र, जर या प्रदेशात शांतता प्रस्थापित झाली, तर किमतीत मोठी घसरण होण्याची शक्यता आहे.

आर्थिक आकडेवारीचा संभ्रम: महागाई की व्याजदर कपात?

आंतरराष्ट्रीय बाजारातील घडामोडींसोबतच, अमेरिकेची आर्थिक स्थितीही सोने-चांदीच्या किमतीवर परिणाम करत आहे. विशेषतः, ऊर्जेच्या वाढत्या किमतींमुळे महागाईची चिंता वाढली आहे, ज्यामुळे अमेरिकन फेडरल रिझर्व्ह (Fed) लवकर व्याजदर कपात करेल अशी अपेक्षा कमी झाली आहे. मार्च 2026 मध्ये फेडकडून व्याजदर कपातीची शक्यता केवळ 2.7% इतकी कमी आहे. मात्र, अमेरिकेतील नोकरीच्या आकडेवारीने (US jobs data) बाजारात अनिश्चितता निर्माण केली आहे. मार्च 2026 च्या सुरुवातीला अमेरिकेतील बेरोजगारीचा दर 4.4% च्या पुढे गेला आहे, आणि फेब्रुवारी महिन्यात 92,000 नोकऱ्या कमी झाल्याचे दिसून आले आहे. यामुळे अमेरिकेची अर्थव्यवस्था कमकुवत होत असल्याचे संकेत मिळत आहेत, ज्यामुळे व्याजदर कपातीची शक्यता वाढू शकते. परंतु, महागाईचा उच्च दर हा याला मोठा अडथळा आहे. अमेरिकन डॉलर इंडेक्समध्ये (US Dollar Index) चढ-उतार दिसून येत आहेत, ज्यामुळे आंतरराष्ट्रीय खरेदीदारांसाठी सोन्याची किंमत प्रभावित होत आहे. अमेरिकेच्या 10-वर्षीय ट्रेझरी यील्ड (US 10-year Treasury yields) सुमारे 4.15% वर स्थिरावल्या आहेत, आणि जास्त यील्डने ऐतिहासिकदृष्ट्या सोन्याच्या किमतीवर दबाव टाकला आहे.

सोने-चांदीतील कामगिरी आणि विश्लेषकांची भिन्न मते

सोने आणि चांदीच्या फ्युचर्समध्ये (futures) संमिश्र कामगिरी दिसून आली आहे. मार्च 2026 च्या गोल्ड फ्युचर्सची किंमत $5,107.40 च्या आसपास कमी झाली, जी $5,023 ते $5,303.80 या श्रेणीत व्यवहार करत होती. मार्च 7, 2026 रोजी संपलेल्या आठवड्यात गोल्ड फ्युचर्सचा साप्ताहिक ट्रेडिंग व्हॉल्यूम 73 लॉट्सपर्यंत वाढला. 2026 या वर्षासाठी सोने आणि चांदीच्या किमतीबद्दल विश्लेषकांमध्ये मोठी मतभिन्नता आहे. मॅक्वेरी (Macquarie) ने आपले अंदाज सुधारले असून, Q1 2026 साठी सोन्याचे सरासरी लक्ष्य $4,590/oz आणि पूर्ण वर्षासाठी $4,323/oz ठेवले आहे. याउलट, गोल्डमन सॅक्स (Goldman Sachs) ने 2026 च्या अखेरीस सोन्याचे लक्ष्य $5,400 प्रति औंसपर्यंत वाढवले आहे. काही विश्लेषकांच्या मते, पुढील आठवड्यात सोन्याची किंमत $5,060 ते $5,160 दरम्यान राहू शकते, जी अमेरिकेतील रियल यील्ड (real yields) आणि डॉलरच्या हालचालींवर अवलंबून असेल. काही जण 2026 च्या मध्यापर्यंत सोन्याची किंमत $7,000-$8,000 पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज व्यक्त करत आहेत, तर जे.पी. मॉर्गन (J.P. Morgan) या तेजीबद्दल साशंक आहे.

किमती घसरण्याचे संभाव्य धोके

सुरक्षित गुंतवणुकीची मागणी असूनही, सोने-चांदीच्या किमतींवर काही धोके आहेत. अमेरिकन डॉलरमध्ये मोठी मजबुती आल्यास, आंतरराष्ट्रीय खरेदीदारांसाठी सोने महाग होईल आणि त्यामुळे त्याच्या किमतीतील वाढ मर्यादित राहू शकते. महागाईचा उच्च दर आणि फेडरल रिझर्व्हचे व्याजदर कपातीला उशीर करण्याचे किंवा महागाई वाढल्यास व्याजदर वाढवण्याचे धोरण, हे सोन्यासाठी मोठे धोके आहेत. मध्य पूर्वेतील तणाव कमी झाल्यास, सुरक्षित गुंतवणुकीची मागणी कमी होईल आणि नफावसुलीमुळे (profit-taking) किमती घसरू शकतात. याशिवाय, 2026 साठी जागतिक आर्थिक वाढीचा अंदाज 3.3% असला तरी, भू-राजकीय अस्थिरता आणि व्यापार तणावामुळे यात घट होण्याची शक्यता आहे. बाजारातील तणावाच्या काळात गुंतवणूकदार सोन्याऐवजी अमेरिकन डॉलरला अधिक प्राधान्य देऊ शकतात.

भविष्यातील अंदाज

पुढे, सोने आणि चांदीच्या किमती अस्थिर राहण्याची शक्यता आहे. चीनमधील महागाई आणि व्यापार आकडेवारी, तसेच अमेरिकेतील पर्सनल कन्झम्प्शन एक्सपेंडिचर (PCE) प्राइस इंडेक्स आणि ग्राहक भावना अहवाल (consumer sentiment reports) यांसारखे प्रमुख आर्थिक डेटा जागतिक वाढ आणि चलनविषयक धोरणांबद्दल अधिक माहिती देतील. अनेक तज्ञांच्या मते, 2026 मध्ये फेडरल रिझर्व्हकडून किमान व्याजदर कपात अपेक्षित आहे, काही व्यापाऱ्यांच्या मते 25-बेस-पॉइंट कपात होण्याची सर्वाधिक शक्यता आहे. भू-राजकीय घडामोडी, महागाईचा कल आणि मध्यवर्ती बँकेचे धोरण यातील संतुलन सोने-चांदीच्या किमती निश्चित करेल, आणि विश्लेषकांना या धातूंच्या क्षेत्रात सतत चढ-उतार आणि मोठ्या दैनिक रेंज (daily ranges) अपेक्षित आहेत.