सोनं-चांदी महागले! युद्धबंदीच्या आशांवर महागाईची चिंता वरचढ

युद्धबंदीच्या घोषणेनंतरही सोन्या-चांदीत तेजी

8 एप्रिल 2026 रोजी, अमेरिकेने इराणसोबत युद्धबंदीची घोषणा करूनही, जागतिक बाजारात सोनं आणि चांदीच्या किमतीत अनपेक्षितपणे मोठी झेप घेतली. सोन्याचा भाव $4,800 प्रति औंसच्या पुढे सरकला, तर चांदीच्या किमतीत सुमारे 4.5% वाढ होऊन त्या $76.65 जवळ पोहोचल्या. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणसोबत सहा आठवड्यांचे युद्ध संपवण्यासाठी दोन आठवड्यांची युद्धबंदी जाहीर केली होती. सामान्यतः अशा शांततेच्या घडामोडींमध्ये गुंतवणूकदार धोकादायक मालमत्तांकडे (riskier assets) आकर्षित होतात आणि सोनं-चांदीसारख्या सुरक्षित गुंतवणुकीपासून (safe havens) दूर जातात. मात्र, यावेळेस चित्र उलटे दिसले. बाजारात सुरुवातीला शेअर बाजार आणि तेलाच्या किमतीत थोडी घसरण झाली असली तरी, सोनं-चांदीने मंगळवारपासूनची तेजी कायम ठेवली. या अनपेक्षित वाटचालीवरून हे स्पष्ट होते की, तात्काळ तणाव कमी होण्याऐवजी बाजारात इतर घटक अधिक प्रभावी ठरत आहेत.

महागाईची चिंता आणि भू-राजकीय तणाव वाढला

या तेजीमागे महागाईची चिंता आणि भू-राजकीय तणाव हे प्रमुख कारण असल्याचे दिसते. जागतिक स्तरावर कोर महागाई दर 2.8% राहण्याचा अंदाज आहे, तर अमेरिकेत हा दर 3.2% आणि युरोपमध्ये 1.9% राहण्याची शक्यता आहे. प्रति बॅरल $100 पेक्षा जास्त असलेले तेलाचे दर या महागाईच्या चिंतेला अधिक खतपाणी घालत आहेत. मार्च 2026 मध्ये, फेडरल रिझर्व्ह, युरोपियन सेंट्रल बँक आणि बँक ऑफ इंग्लंड सारख्या प्रमुख मध्यवर्ती बँकांनी व्याजदरात कोणताही बदल न करता ते स्थिर ठेवले. अमेरिकेचे व्याजदर 3.50%-3.75%, युरोझोनमध्ये 2.0% आणि यूकेमध्ये 3.75% आहेत. जरी या वर्षी व्याजदरात कपात अपेक्षित असली, तरी सातत्याने वाढत असलेली महागाई पाहता ही कपात लांबणीवर पडू शकते. अशा परिस्थितीत, महागाई आणि चलनाच्या अवमूल्यनाविरुद्ध (currency devaluation) बचाव म्हणून सोन्या-चांदीकडे गुंतवणूकदार पाहत आहेत. नुकतेच अमेरिकेच्या डॉलरमध्ये झालेली कमजोरी देखील सोन्यासाठी सकारात्मक ठरली आहे.

विश्लेषकांचे सकारात्मक अंदाज

विश्लेषकांनी (Analysts) सोन्या-चांदीच्या भविष्याबद्दल सकारात्मक अंदाज व्यक्त केले आहेत. Macquarie ने $4,323, Goldman Sachs ने $5,400 आणि JPMorgan ने $5,300 पर्यंत सोन्याचा भाव जाण्याचा अंदाज 2026 साठी वर्तवला आहे, जो सलग पाचवा वर्षातील वाढ असेल. चांदीच्या बाबतीत तर अंदाज अधिकच वाढीचे आहेत, काही विश्लेषकांच्या मते 2026 पर्यंत चांदी $180 ते $400 प्रति औंसपर्यंत पोहोचू शकते. चांदीची मागणी सातत्याने वाढत आहे, याचे मुख्य कारण म्हणजे तिच्या पुरवठ्यात (supply) अंदाजित पाचवी वार्षिक तूट (annual supply deficit) आणि AI तसेच EVs सारख्या उद्योगांमध्ये वाढता वापर.

जोखमी आणि भविष्यातील कल

मात्र, या तेजीतही काही धोके (risks) कायम आहेत. इराण-अमेरिकेतील युद्धबंदी नाजूक असून ती कधीही तुटू शकते. जर भू-राजकीय तणाव आणखी कमी झाला किंवा महागाई अचानक आटोक्यात आली, तर गुंतवणूकदार सुरक्षित मालमत्तांमधून बाहेर पडून धोकादायक मालमत्तांकडे वळू शकतात. मार्च 2026 मध्ये चांदीत झालेली 22% ची मोठी घसरण या क्षेत्रातील अस्थिरता दर्शवते. तसेच, अमेरिकेचा डॉलर जरी सध्या कमकुवत असला, तरी जागतिक अस्थिरता वाढल्यास तो पुन्हा मजबूत होऊ शकतो, ज्यामुळे डॉलर-आधारित कमोडिटीजवर दबाव येऊ शकतो. AI आणि ऊर्जा संक्रमण (energy transition) यांसारख्या उद्योगांमधील मागणीमुळे इतर औद्योगिक धातूंमध्ये (industrial metals) 2026 मध्ये चांगली कामगिरी दिसल्यास, गुंतवणूकदार सोन्या-चांदीतून आपला पैसा काढून त्याकडे वळवू शकतात. 2026 च्या उर्वरित काळात सोन्या-चांदीची वाटचाल ही मागणी आणि अनपेक्षित भू-राजकीय व आर्थिक घटकांमधील संतुलनावर अवलंबून राहील. चांदीची पुरवठ्यातील तूट आणि वाढती औद्योगिक मागणी, तसेच मध्यवर्ती बँकांद्वारे डॉलर मालमत्तेतून विविधता आणण्याचा (diversify) कल, यांमुळे सोन्या-चांदीला मूलभूत आधार मिळत राहील. तरीही, गुंतवणूकदार मध्यपूर्वेतील घडामोडी आणि मध्यवर्ती बँकांच्या धोरणांकडे बारकाईने लक्ष ठेवतील.