सोने-चांदीच्या भावात घसरण! भू-राजकीय तणावावर डॉलर आणि व्याजदरांचा मोठा परिणाम

भू-राजकीय तणावाचा परिणाम घटला, डॉलरचे वर्चस्व

गेल्या काही दिवसांपासून मध्य पूर्वेतील भू-राजकीय तणाव वाढत असला तरी, आज सोन्यासारख्या सुरक्षित गुंतवणुकीकडे (Safe Haven) गुंतवणूकदारांचा कल कमी झाल्याचे दिसून आले. वाढत्या तणावामुळे सोन्या-चांदीला आधार मिळायला हवा होता, मात्र डॉलरची वाढती मजबुती आणि व्याजदर कपातीबाबत अनिश्चिततेने यावर मात केली. MCX वर सोन्याचे फ्युचर्स ₹1.60 लाख प्रति 10 ग्रॅमच्या आसपास होते, तर स्पॉट गोल्ड सुमारे 5,082 डॉलर प्रति औंसवर आले, जे 1.7% पेक्षा जास्त घसरण दर्शवते. चांदीच्या फ्युचर्समध्येही ₹2.63 लाख प्रति किलोग्रामच्या पातळीवर व्यवहार झाले, तर स्पॉट चांदी 80.99 डॉलर प्रति औंसवर घसरली, जी जवळपास 4% ची घसरण आहे. या किमतींमधील घसरण ही बाजारातील सामान्य 'रिस्क-ऑफ' (Risk-off) प्रवृत्तीपेक्षा वेगळी होती.

डॉलरची ताकद आणि व्याजदर कपातीची चिंता

अमेरिकेचा डॉलर इंडेक्स (US Dollar Index) मजबूत स्थितीत आहे, ज्यामुळे डॉलर-आधारित मौल्यवान धातू आंतरराष्ट्रीय खरेदीदारांसाठी महाग झाले आहेत. यावर फेडरल रिझर्व्हकडून व्याजदर लवकर कमी केले जातील, या अपेक्षांमध्ये घट झाल्याने आणखी दबाव वाढला. आगामी अमेरिकन CPI डेटा 2.5% च्या आसपास राहण्याचा अंदाज आहे, जो व्याजदर कपातीसाठी पुरेसा नाही. उलट, इराणमधून तेलाच्या पुरवठ्यावर परिणाम होण्याची भीती असल्याने कच्च्या तेलाच्या किमती 110 डॉलर प्रति बॅरलच्या पुढे गेल्या आहेत, ज्यामुळे महागाईची चिंता वाढली आहे. यामुळे, बाजारात व्याजदर कपातीला उशीर होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. जेव्हा व्याजदर जास्त काळ उच्च राहतात, तेव्हा सोने-चांदीसारख्या न देणाऱ्या मालमत्ता (Non-yielding Assets) ठेवण्याचा संधी खर्च (Opportunity Cost) वाढतो, ज्यामुळे त्यांची मागणी कमी होते.

चांदीची औद्योगिक मागणी देईल का आधार?

सोन्यावरील दबावाबरोबरच, चांदीवरही ऊर्जेच्या वाढत्या किमतींमुळे जागतिक वाढ मंदावेल आणि परिणामी औद्योगिक मागणी कमी होईल, अशी चिंता आहे. औद्योगिक मागणी हा चांदीसाठी एक महत्त्वाचा चालक आहे. तथापि, सौर ऊर्जा (Solar), इलेक्ट्रिक वाहने (EVs) आणि AI इन्फ्रास्ट्रक्चरसारख्या क्षेत्रांमध्ये चांदीची महत्त्वाची भूमिका असल्यामुळे तिला काही प्रमाणात आधार मिळत आहे. बाजार विश्लेषकांच्या मते, 2026 मध्ये सलग सहाव्या वर्षी चांदीच्या बाजारात तुटवडा (Deficit) राहण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे चांदीला अल्पावधीतील अस्थिरतेतही सोन्यापेक्षा अधिक मजबूत आधार मिळतो.

नजीकच्या काळातील बाजाराचा कल

मध्य पूर्वेतील वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवरही, नजीकच्या काळात सोने-चांदीसाठी सावध दृष्टिकोन दिसून येतो. डॉलरची सततची मजबुती हे एक मोठे कारण आहे, ज्यामुळे डॉलर नसलेल्या धारकांसाठी सोन्याची किंमत वाढते. तसेच, तेलाच्या वाढत्या किमतींमुळे वाढलेली महागाईची चिंता फेडरल रिझर्व्हला व्याजदर वाढवण्यास किंवा जास्त काळ उच्च ठेवण्यास प्रवृत्त करू शकते, जे सोन्या-चांदीसाठी मोठे अडथळे आहेत. अलीकडील तेजीनंतर नफावसुलीची (Profit-taking) शक्यता देखील नाकारता येत नाही. सोन्याच्या विपरीत, चांदीची औद्योगिक मागणी आर्थिक वाढीशी जोडलेली आहे, ज्यामुळे ती उच्च ऊर्जा किमती किंवा कडक नाणेधोरणामुळे होणाऱ्या कोणत्याही घसरणीस संवेदनशील आहे. विश्लेषकांच्या मते, 9 मार्चपर्यंत सोन्यात 76.71% आणि चांदीत 161.56% ची वर्षभरातील वाढ (YOY) दिसून आली होती, तरीही सध्याच्या किमतीतील हालचाल अनेक विरोधाभासी घटकांचा परिणाम आहे. भारतात वाढलेली आयात आणि शिपिंग खर्चामुळे देशांतर्गत सोन्याच्या मागणीतही घट झाली आहे.

दीर्घकालीन आधार कायम

सध्याच्या दबावाखाली असतानाही, मध्यम मुदतीसाठी (Medium-term) मौल्यवान धातूंना चांगला दृष्टिकोन कायम आहे. तज्ञांचे मत आहे की सोने आणि चांदी मजबूत अपट्रेंडमध्ये (Uptrend) आहेत. सोन्यासाठी 5,000 डॉलर प्रति औंस आणि चांदीसाठी 80 डॉलर प्रति औंस हे महत्त्वाचे तांत्रिक आधार (Technical Support) स्तर आहेत. मध्यवर्ती बँका (Central Banks) आणि गुंतवणूकदारांकडून मागणी सुरू राहण्याची अपेक्षा आहे. 2026 मध्ये सोन्याची सरासरी किंमत 5,000 डॉलर/औंस आणि चांदीची सरासरी किंमत 81 डॉलर/औंस राहण्याचा अंदाज आहे. ही संरचनात्मक मागणी (Structural Demand) आणि भू-राजकीय अनिश्चितता यामुळे सध्याच्या किमतीतील घसरण ही व्यापक तेजीत (Bullish Trend) उलटफेर नसून, एक तात्पुरती स्थिरता (Consolidation) असू शकते.