भारतात सोन्याचे 'रिसायकलिंग' वाढले! लोक जुने दागिने विकून करतायेत मोठी गुंतवणूक

आजकालचे तरुण पिढीतील भारतीय लोक सोन्याकडे केवळ भावनिक मालमत्ता म्हणून न पाहता, एक 'लिक्विड फायनान्शियल ॲसेट' (Liquid Financial Asset) म्हणून बघत आहेत. घर घेणे, शिक्षण किंवा नवीन व्यवसाय सुरू करण्यासाठी ते जुने सोने विकायला प्राधान्य देत आहेत, कारण सोन्याचे भाव विक्रमी पातळीवर पोहोचले आहेत. यामुळे मोठे ज्वेलर्स (Jewelers) त्यांच्या गोल्ड एक्सचेंज प्रोग्राम्सचा (Gold Exchange Programs) विस्तार करत आहेत.

सोन्याच्या भावांनी आणला मोठा बदल

गेल्या काही वर्षांपासून सोन्याच्या किमतीत मोठी वाढ झाली आहे. 2026 पर्यंत सोन्याचा भाव ₹1,60,000 प्रति 10 ग्रॅम च्या पुढे गेला आहे. याचाच परिणाम म्हणून, अनेकांसाठी घरात पडून असलेले सोने हे पैशांचा मोठा स्रोत बनले आहे. FY2025 मध्ये 33% आणि FY2026 मध्ये 60% ची वाढ सोन्याच्या भावात झाली आहे.

यामुळे, इंडस्ट्रीच्या आकडेवारीनुसार, FY2026 मध्ये सोन्याच्या दागिन्यांच्या मागणीत 21% ची घट झाली, तर याउलट सोन्याचे बार (Bars) आणि नाणी (Coins) यांसारख्या लिक्विड (Liquid) फॉर्म्समधील मागणी 22% ने वाढली आहे.

ज्वेलर्सची नवी रणनीती

या बदलत्या ट्रेंडमुळे (Trend) मोठे ज्वेलर्स (Jewelers) जसे की Tanishq, Popley Group यांनी गोल्ड एक्सचेंज प्रोग्राम्स (Gold Exchange Programs) अधिक सक्षम केले आहेत. Tanishq नुसार, अवघ्या नऊ महिन्यांत 5 लाख पेक्षा जास्त ग्राहकांनी या प्रोग्राममध्ये भाग घेतला, ज्यात तब्बल 11,000 किलो सोन्याचा समावेश होता. Popley Group चे 70% ते 75% व्यवहार आता एक्सचेंजमुळेच होत आहेत.

यामुळे ग्राहकांना जुने, जड दागिने देऊन नवीन डिझाइन्सचे दागिने घेता येत आहेत. तसेच, ज्वेलर्सनाही रिसायकलिंगसाठी (Recycling) कच्चा माल सहज उपलब्ध होत आहे.

व्यवसाय आणि नियमांमधील आव्हानं

अर्थात, या व्यवहारांमध्ये ज्वेलर्स अनेकदा ग्राहकांना हाय-प्युरिटी (High-purity) 22-कॅरेट सोन्याऐवजी 18-कॅरेट चे हलके डिझाइन्स देतात. यात सोन्याची गुणवत्ता आणि हॉलमार्किंग (Hallmarking) बाबत पारदर्शकता राखणे महत्त्वाचे आहे.

शिवाय, भारतात आयात होणाऱ्या सोन्यावरील कस्टम ड्युटी (Custom Duty) जास्त असल्याने, स्मगलिंग (Smuggling) केलेले सोने रिसायकलिंगद्वारे कायदेशीर बनवण्याचा धोका वाढतो, अशी भीती माजी CBDT चेअरमन R. Prasad यांनी व्यक्त केली आहे. मोठे ज्वेलर्स कायद्याचे पालन करत असले तरी, नियामक (Regulators) या व्यवहारांवर बारीक लक्ष ठेवून आहेत.

यासोबतच, गोल्ड ईटीएफ (Gold ETFs) सारख्या 'पेपर गोल्ड' (Paper Gold) इन्स्ट्रुमेंट्सची (Instruments) मागणीही वाढत आहे, कारण लोकांना प्रत्यक्ष सोने सांभाळण्याच्या त्रासाशिवाय गुंतवणूक करता येते.