गोल्डमध्ये उसळी, चांदी गडगडली! २ फेब्रुवारी २०२६ रोजी फ्युचर्स मार्केटमध्ये मोठी उलथापालथ

२ फेब्रुवारी २०२६ रोजी मौल्यवान धातूंच्या (Precious Metals) फ्युचर्स मार्केटमध्ये दिसलेली मोठी अस्थिरता (Volatility) बाजारात एका महत्त्वाच्या पुनर्मूल्यांकनाचे (Recalibration) चित्र दर्शवते. Gold मध्ये सुरुवातीची मोठी घसरण भरून काढून सकारात्मक राहण्याची क्षमता ही त्याची अंतर्गत लवचिकता (resilience) दर्शवते, तर Silver मध्ये सुरू असलेली घसरण त्या सेगमेंटमधील विशिष्ट दबावांना अधोरेखित करते. यातील फरक आणि एकूण अस्थिरता यामुळे बाजाराचे व्यापक पुनर्मूल्यांकन सुरू असल्याचे सूचित होते.

मुख्य कारण: इंट्राडे रिकव्हरी आणि चांदीची खोलवर रुतणारी घसरण

भारताच्या मल्टी कमोडिटी एक्सचेंज (MCX) वर सोमवार, २ फेब्रुवारी २०२६ रोजी, Gold च्या फ्युचर्सनी दिवसाच्या सत्रात नाट्यमय बदल अनुभवला. सत्राची सुरुवात मोठ्या घसरणीने झाली, ज्यात एप्रिल महिन्याच्या Gold फ्युचर्सची किंमत 7.2% म्हणजेच ₹10,688 नी घसरून ₹1.37 लाख प्रति १० ग्रॅम झाली, ज्यामुळे एक्सचेंजचे लोअर सर्किट (lower circuit) लागले. तथापि, या नीच पातळीवर खरेदीची संधी निर्माण झाली, ज्यामुळे हा कॉन्ट्रॅक्ट सर्व तोटा भरून काढू शकला आणि दुपारच्या व्यापारात 0.18% म्हणजेच ₹259 नी वाढून ₹1.48 लाख प्रति १० ग्रॅमवर बंद झाला. ही रिकव्हरी जागतिक पातळीवरील संमिश्र संकेतांच्या (mixed global cues) विरोधात झाली, जिथे Comex वरील एप्रिल डिलिव्हरीसाठी Gold 0.11% वाढून $4,750.31 प्रति औंसवर होते. याउलट, MCX Silver फ्युचर्समध्ये प्रचंड घसरण झाली, जी सुमारे 15% म्हणजेच ₹39,847 नी घसरून ₹2.25 लाख प्रति किलोवर पोहोचली आणि लोअर सर्किटला धडकली. Silver ने काही तोटा कमी केला असला तरी, ते 5.8% खाली ₹2.50 लाख प्रति किलोवर होते, जो सलग तिसऱ्या दिवसाची मोठी घसरण दर्शवतो. परदेशात, मार्च Silver फ्युचर्स 4.24% वाढून $81.86 प्रति औंसवर होते, परंतु याकडे देशांतर्गत ट्रेडर्सनी फारसे लक्ष दिले नाही. जागतिक ट्रेंडच्या तुलनेत देशांतर्गत बाजारात ही हालचाल खूपच तीव्र होती.

विश्लेषणात्मक सखोल आढावा: अस्थिरता, मूलभूत तत्त्वे आणि भविष्यकालीन दृष्टिकोन

बाजारातील सहभागी (Market participants) या किमतीतील टोकाच्या हालचालींना महिन्याभरातील सलग तेजीनंतरची एक निरोगी, पण तीव्र, करेक्शन मानत आहेत, ट्रेंड रिव्हर्सल नाही. वेंचुरा (Ventura) येथील कमोडिटी अँड सीआरएमचे प्रमुख एन.एस. रामस्वामी यांनी या घसरणीला अति वाढलेल्या स्तरांवरून होणारे एक नैसर्गिक 'शेकआउट' (shakeout) म्हटले आहे. ते नमूद करतात की डॉलरच्या मजबूतीमुळे विक्रीचा दबाव वाढला असला तरी, Gold साठी असलेला संरचनात्मक तेजीतला दृष्टिकोन (structural bull case) कायम आहे. याला केंद्रीय बँकांच्या सातत्यपूर्ण खरेदी, भू-राजकीय धोके (geopolitical risks) आणि पोर्टफोलिओ विविधीकरणाची (portfolio diversification) मागणी यांमुळे पाठिंबा मिळत आहे. केंद्रीय बँकांनी २०२५ च्या चौथ्या तिमाहीत (Q4 2025) अंदाजे 230 tonnes Gold खरेदी केले, आणि २०२६ मध्ये ही खरेदी 800 tonnes पेक्षा जास्त होण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे किमतींना एक मूलभूत आधार (fundamental floor) मिळेल. रामस्वामी यांचा अंदाज आहे की अस्थिरता कमी झाल्यावर Gold २०२६ मध्ये $5,645 च्या आपल्या अलीकडील फ्युचर्स उच्चांकाला मागे टाकू शकते.

Silver मधील ही खोलवरची करेक्शन याचे कारण वाढलेल्या मार्जिन गरजा (margin requirements) असल्याचे विश्लेषकांचे म्हणणे आहे, ज्यामुळे लीव्हरेज्ड ट्रेडर्सना (leveraged traders) त्यांची पोझिशन्स (गुंतवणूक) कमी करावी लागली. ही परिस्थिती CME ग्रुपने २ फेब्रुवारी २०२६ पासून लागू केलेल्या मौल्यवान धातूंच्या फ्युचर्ससाठी वाढलेल्या मार्जिन गरजांच्या घोषणेने अधिक बिकट झाली. रामस्वामी यांना अपेक्षा आहे की Silver $72 आणि $78 च्या दरम्यान ट्रेड करेल, आणि $80 च्या वर टिकाऊ हालचाल केल्यासच निर्णायक ब्रेकआउट (decisive breakout) शक्य होईल. SAMCO Securities चे अपूर्व शेट यांचेही Gold बद्दल दीर्घकालीन सकारात्मक मत आहे. ते निरीक्षण करतात की हा धातू सातत्याने उच्चांक आणि उच्च नीच (higher highs and lows) बनवत आहे आणि महत्वाचे ब्रेकआउट स्तर टिकून आहेत, ज्यामुळे 'स्ट्रॉंग हँड्स' (strong hands) कडून खरेदी होत असल्याचे संकेत मिळत आहेत. त्यांना आगामी काळात Gold ₹1.32 लाख ते ₹1.80 लाख प्रति १० ग्रॅम या दरम्यान ट्रेड करेल असा अंदाज आहे. हा टप्पा सट्टेबाजी कमी करण्यासाठी आणि अपट्रेंड टिकवून ठेवण्यासाठी निरोगी मानला जातो.

जागतिक स्तरावर, मौल्यवान धातूंच्या बाजारात लक्षणीय अस्थिरता दिसून आली आहे. शुक्रवार, ३१ जानेवारी २०२६ रोजी, Gold मध्ये 12% पेक्षा जास्त आणि Silver मध्ये 36% पर्यंतची घसरण झाली होती, जी दहा वर्षांतील सर्वात मोठी एका दिवसातील घसरण होती. हे अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हच्या पुढील चेअरमन म्हणून केविन वॉर्श (Kevin Warsh) यांची नियुक्ती आणि CME मार्जिन गरजांमधील वाढ यामुळे ट्रिगर झाले होते. या घटनेमुळे, भू-राजकीय तणाव आणि वित्तीय धोरणांविषयी (fiscal policy) चिंता यामुळे एक गुंतागुंतीचे मॅक्रोइकॉनॉमिक वातावरण तयार झाले आहे. बाजार २०२६ मध्ये व्याजदर कपातीची शक्यता गृहीत धरत असले तरी, अमेरिकन डॉलरच्या मजबुतीमुळे नजीकच्या काळात सावधगिरी बाळगली जात आहे. मौल्यवान धातूंसाठीचा व्यापक दृष्टिकोन अजूनही सकारात्मक आहे, कारण विश्लेषक केंद्रीय बँक खरेदी, गुंतवणूकदारांचे विविधीकरण आणि भू-राजकीय अनिश्चितता यामुळे संरचनात्मक तेजीतला बाजार अपेक्षित आहेत, जरी कन्सॉलिडेशनचे (consolidation) टप्पे अपेक्षित आहेत. विशेषतः सौर ऊर्जा आणि इलेक्ट्रॉनिक्स सारख्या क्षेत्रांमधील Silver ची औद्योगिक मागणी, सध्याच्या किमतीच्या दबावांना न जुमानता, त्याच्या दीर्घकालीन दृष्टिकोनला आधार देत आहे.

भविष्यकालीन दृष्टिकोन

विश्लेषकांना अपेक्षा आहे की Gold सट्टेबाजी कमी होत असल्याने आणि मूलभूत मागणी दीर्घकालीन अपट्रेंडला पाठिंबा देत असल्याने, एका विस्तृत बँडमध्ये (broad band) ट्रेड करत कन्सॉलिडेशनच्या (consolidation) टप्प्यातून जाईल. Silver ची पुढील वाटचाल $80 च्या वर टिकून राहण्यावर अवलंबून आहे, आणि तोपर्यंत विश्लेषकांना $72 ते $78 दरम्यान ट्रेड करण्याचा अंदाज आहे. मौल्यवान धातूंबद्दलचा एकूण दृष्टिकोन सकारात्मक राहिला आहे, जो धोरणात्मक केंद्रीय बँक खरेदी आणि सध्याचे भू-राजकीय व मॅक्रोइकॉनॉमिक अनिश्चितता यामुळे बळकट झाला आहे. अलीकडील तीव्र करेक्शन असूनही, Gold आणि Silver साठीचे मूलभूत चालक घटक २०२६ पर्यंत त्यांच्या दीर्घकालीन तेजीच्या मार्गावर टिकून राहण्याची अपेक्षा आहे, जरी अस्थिरतेची शक्यता कायम राहील.