Whalesbook
सोन्याच्या दरात वाढीमागील कारणे
भारतीय सोन्याच्या बाजारात ९ फेब्रुवारी २०२६ रोजी पुन्हा एकदा तेजी दिसली. २४ कॅरेट सोन्याच्या १० ग्रॅमसाठी ₹157,450 इतके भाव पोहोचले, जे मागील बंद भावापेक्षा ₹2,450 ने जास्त होते. या वाढीमुळे सर्व प्रकारच्या सोन्याच्या दरात सुमारे 1.58% वाढ नोंदवली गेली.
या तेजीत अमेरिकन डॉलर कमकुवत होण्याचा मोठा वाटा आहे. जेव्हा डॉलर कमजोर होतो, तेव्हा आंतरराष्ट्रीय बाजारात डॉलर-आधारित वस्तू स्वस्त होतात, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांसाठी सोने अधिक आकर्षक बनते. यासोबतच, चीनच्या सेंट्रल बँकेकडून सोन्याची सातत्याने होणारी खरेदी देखील सोन्याच्या भावाला आधार देत आहे. चीनची सेंट्रल बँक आपल्या गंगाजळीत (reserves) वाढ करण्यासाठी सक्रियपणे सोने खरेदी करत आहे, जे डी-डॉलरायझेशन (de-dollarization) धोरणाचा भाग मानला जात आहे.
भू-राजकीय तणाव वाढत असल्याने सोन्याला 'सुरक्षित गुंतवणूक' (safe-haven asset) म्हणून मागणी वाढत आहे. मध्य पूर्वेतील वाढत्या तणावामुळे, विशेषतः अमेरिका आणि इराणमधील घटनांमुळे, गुंतवणूकदार सोन्याकडे वळत आहेत. जपानमध्ये पंतप्रधान सानाए ताकैची यांच्या विजयानंतर वाढीव वित्तीय धोरणांच्या (expansionary fiscal policy) अपेक्षांनी बाजारात अनिश्चितता वाढवली आहे, ज्याचा सकारात्मक परिणाम मौल्यवान धातूंवर होत आहे.
जागतिक पातळीवर सोन्याचा भाव $5,000 प्रति औंसच्या (ounce) वर गेला आहे.
भारतीय बाजारात दुबईपेक्षा जास्त दर
जागतिक स्तरावर सोन्याचे भाव वाढत असले तरी, भारतीय बाजारात दुबईच्या तुलनेत सोन्याचे भाव लक्षणीयरीत्या जास्त आहेत. ९ फेब्रुवारी २०२६ रोजी, २४ कॅरेट सोने दुबईच्या तुलनेत भारतात सुमारे ₹8,685 (म्हणजे 5.84%) महाग होते. हे स्थानिक शुल्क (duties) आणि करांपूर्वीचे आकडे आहेत.
भारतातील आयात शुल्क (import duties) २०२६ च्या युनियन बजेटमध्ये बदललेले नाही, ज्यामुळे आयातदारांना स्थैर्य मिळाले आहे, परंतु ग्राहकांसाठी किंमत कमी झालेली नाही. सध्याच्या आयात शुल्कात 5% बेसिक कस्टम ड्युटी आणि 1% ॲग्रीकल्चर इन्फ्रास्ट्रक्चर अँड डेव्हलपमेंट सेस (Agriculture Infrastructure and Development Cess) समाविष्ट आहे.
मौल्यवान धातूंमधील अस्थिरता
सोन्याबरोबरच चांदी (silver) आणि प्लॅटिनम (platinum) यांसारख्या मौल्यवान धातूंमध्येही मोठी अस्थिरता दिसून येत आहे. चांदीच्या भावात जानेवारी २०२६ च्या उत्तरार्धात $120 प्रति औंसच्या उच्चांकावरून मोठी घसरण झाली होती. सध्या चांदी $80 ते $90 दरम्यान व्यवहार करत आहे, परंतु तरीही पुरवठा आणि औद्योगिक मागणीमुळे भाव उच्च पातळीवर आहेत.
प्लॅटिनम $2,108.70 प्रति ट्रॉय औंसवर व्यवहार करत होते, जे मागील महिन्याच्या तुलनेत कमी असले तरी वर्षाच्या सुरुवातीपासून लक्षणीय वाढ दर्शवते.
बाजारातील जोखीम आणि पुढील वाटचाल
सोन्याच्या सध्याच्या तेजीमागे भू-राजकीय घटना आणि डॉलरची कमजोरी हे प्रमुख आधारस्तंभ आहेत, जे अस्थिर असू शकतात. भारतीय ग्राहकांना आंतरराष्ट्रीय दरांपेक्षा जास्त प्रीमियम भरावा लागत असल्याने, वाढलेल्या किमती मागणीवर परिणाम करू शकतात.
अमेरिकन फेडरल रिझर्व्हच्या (Federal Reserve) पतधोरणाचा (monetary policy) कल बाजारासाठी महत्त्वाचा ठरेल. जानेवारी २०२६ मध्ये व्याजदर स्थिर ठेवले असले तरी, भविष्यातील कपातीबद्दल अनिश्चितता आहे, जी गुंतवणूकदारांच्या जोखमीच्या क्षमतेवर परिणाम करेल.
विश्लेषकांचे म्हणणे आहे की, सोन्याच्या तेजीचा कल कायम राहू शकतो. काही अंदाजानुसार, २०२६ च्या पहिल्या तिमाहीअखेर सोने $5,021.67 पर्यंत आणि पुढील १२ महिन्यांत $5,346.67 पर्यंत जाऊ शकते. वेल्स फार्गो इन्व्हेस्टमेंट इन्स्टिट्यूट (Wells Fargo Investment Institute) ने तर २०२६ च्या अखेरीस सोन्याचा भाव $6,100 ते $6,300 प्रति औंसपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज व्यक्त केला आहे. मात्र, फेब्रुवारी २०२६ हा एक महत्त्वाचा टप्पा ठरू शकतो, जिथे धोरणात्मक बदल आणि जागतिक घटनांमुळे मोठी करेक्शन (correction) येण्याची शक्यता आहे.