सोन्याच्या भावात अस्थिरता: भू-राजकीय तणाव, महागाई आणि मजबूत डॉलरची डोकेदुखी!

भू-राजकीय तणावाचा परिणाम (Geopolitical Impact)

अमेरिकेकडून इराणसोबत १४ दिवसांच्या युद्धबंदीची (ceasefire) घोषणा झाल्यानंतर जागतिक बाजारात तणाव कमी झाल्याचे संकेत मिळाले. यामुळे सुरुवातीला डॉलर कमकुवत झाला आणि सोने-चांदीच्या भावात थोडी वाढ झाली. मात्र, डॉलर पुन्हा मजबूत झाल्याने ही तेजी टिकली नाही. १३ एप्रिल रोजी सोन्याचे भाव प्रति १० ग्रॅम ₹१,५१,५०० पर्यंत घसरले, पण दिवसअखेरीस ते ₹१,५१,९८३ वर स्थिरावले. याच दरम्यान, चांदीच्या भावात १.१४% ची घसरण होऊन ते प्रति किलो ₹२,४०,४९९ पर्यंत खाली आले. हॉरमझच्या सामुद्रधुनीतील (Strait of Hormuz) नाकेबंदी आणि शांतता चर्चेतील अपयश यांसारखे भू-राजकीय धोके अजूनही कायम असल्याने सोन्याची सुरक्षित गुंतवणूक (safe-haven asset) म्हणून असलेली मागणी पूर्णपणे कमी झालेली नाही.

महागाई आणि डॉलरमुळे भावांवर दबाव (Inflation & Dollar Headwinds)

सध्या वाढलेल्या तेलाच्या किमती (crude oil prices) महागाई वाढवण्याचे संकेत देत आहेत, ज्यामुळे डॉलर आणखी मजबूत होत आहे. हे दोन्ही घटक सोन्याच्या भावासाठी प्रमुख अडथळे (headwinds) ठरत आहेत. मार्च २०२६ मध्ये अमेरिकेतील वार्षिक चलनवाढ (inflation) ३.३% पर्यंत पोहोचली, जी मागील दोन वर्षांतील सर्वाधिक आहे. इराणमधील संघर्षामुळे ऊर्जा खर्चात १२.५% ची वाढ झाली आहे, विशेषतः पेट्रोल आणि इंधन तेलाच्या किमती वाढल्या आहेत. कच्च्या तेलाच्या किमती $१०० प्रति बॅरल पेक्षा जास्त असल्याने, अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हकडून (Federal Reserve) व्याजदर वाढीचे (hawkish monetary policy) संकेत मिळत आहेत, ज्यामुळे डॉलरला अधिक बळकटी मिळत आहे. याचा परिणाम म्हणून, भारतीय रुपयादेखील १३ एप्रिल रोजी आठवड्यातील सर्वाधिक घसरण नोंदवून ९३.३७५० वर बंद झाला, जी ०.७% नी कमी आहे.

सेंट्रल बँक्स आणि अक्षय तृतीयाचा आधार (Support from Central Banks & Akshaya Tritiya)

या सर्व अडचणी असूनही, सोन्याची सुरक्षित गुंतवणूक (safe-haven asset) म्हणून असलेली ओळख कायम आहे. जागतिक मध्यवर्ती बँकांकडून (central banks) सातत्याने होणारी खरेदी, गोल्ड ईटीएफमध्ये (Gold ETFs) आलेले सकारात्मक इनफ्लो (inflows) आणि आगामी अक्षय तृतीयेनिमित्त (Akshaya Tritiya) किरकोळ मागणीत (retail demand) अपेक्षित वाढ हे घटक सोन्याला आधार देत आहेत. २०२५ मध्ये जागतिक मध्यवर्ती बँकांनी सुमारे ८५० टन सोन्याची खरेदी केल्याचा अंदाज आहे. डॉलरपासून diversification, आर्थिक निर्बंधांची भीती आणि चलनवाढीपासून संरक्षण (inflation hedging) हे या खरेदीचे मुख्य कारण आहे. मार्च २०२६ मध्ये गोल्ड ईटीएफमध्ये ₹२,२६६ कोटींचे इनफ्लो झाले, तर पहिल्या तिमाहीत एकूण ₹३१,५६१ कोटींची गुंतवणूक आली, जी गुंतवणूकदारांचा विश्वास दर्शवते.

विश्लेषकांचा अल्पकालीन दृष्टिकोन (Analyst Outlook)

विश्लेषकांच्या मते, अल्पावधीत (short-to-medium term) सोन्याला अनेक आव्हानांचा सामना करावा लागणार आहे. भू-राजकीय घटनांमुळे तात्पुरती तेजी येऊन नंतर तरलता (liquidity) गरज, डॉलरची मजबुती आणि व्याजदर वाढीची शक्यता यांमुळे नफावसुली (profit-taking) होताना दिसत आहे. डॉलर इंडेक्स (DXY) ९८.३८ च्या जवळ असणे आणि कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमती सोन्याच्या भावातील तेजीला मर्यादित ठेवत आहेत. मार्च २०२६ मध्ये अमेरिकेतील कोर इन्फ्लेशन २.६% असूनही, उच्च ऊर्जा किमतींमुळे फेडरल रिझर्व्ह व्याजदर वाढीचे धोरण (hawkish monetary policy) स्वीकारू शकते, जे सोन्यासाठी विरोधाभासी ठरू शकते. त्यामुळे, विश्लेषकांना लवकरच सोन्याच्या भावात मोठी आणि टिकाऊ तेजी येण्याऐवजी, अस्थिर कंसॉलिडेशन फेज (volatile consolidation phase) अपेक्षित आहे. जागतिक तणाव कायम राहिल्यास सोने $४,६०० ते $४,८०० प्रति औंस या दरम्यान फिरण्याची शक्यता आहे.

भविष्यातील वाटचाल (Future Trajectory)

पुढील काळात, मध्यवर्ती बँकांकडून सोन्याची खरेदी सुरूच राहण्याची अपेक्षा आहे, जी २०२६ पर्यंत सोन्याच्या भावाला आधार देईल. महागाईचा (inflation) सामना करण्यासाठी सोन्याची भूमिका अधिक महत्त्वाची ठरू शकते. काही विश्लेषकांनी २०२६-२७ पर्यंत सोन्याचे भाव सरासरी $५,००० प्रति औंस पेक्षा जास्त राहण्याचा अंदाज व्यक्त केला आहे, तर काहीजण याहूनही जास्त वाढ अपेक्षित धरत आहेत. मात्र, सोन्याची भविष्यातील दिशा डॉलरची ताकद, महागाईचे दर आणि जागतिक भू-राजकीय परिस्थिती यावर अवलंबून असेल.