सोन्याच्या भावात मोठी घसरण! महागाईची चिंता आणि मजबूत डॉलरमुळे सुरक्षित गुंतवणुकीला तडा

सोन्याची 'सेफ हेवन' भूमिका धोक्यात

सोन्याचा पारंपरिक 'सेफ हेवन' (Safe Haven) म्हणून असलेला प्रभाव सध्या एका मोठ्या कसोटीवर आहे. पश्चिम आशियातील वाढत्या भू-राजकीय तणावावर मात करत, सोन्याच्या भावात मोठी घसरण झाली आहे. हे सामान्यतः पाहायला मिळत नाही. १९७० च्या दशकातील तेल संकट किंवा ९/११ च्या हल्ल्यानंतर जेव्हा जागतिक अनिश्चितता वाढली होती, तेव्हा सोन्याचे भाव भडकले होते. मात्र, २७ मार्च २०२६ रोजी MCX (Multi Commodity Exchange) वर सोन्याचे एप्रिल डिलिव्हरीचे फ्युचर्स ₹१.४१ लाख प्रति १० ग्रॅम च्या आसपास व्यवहार करत होते, जे अलीकडील घसरणीचे परिणाम दर्शवते.

महागाईची चिंता आणि व्याजदर स्थिरावण्याचे संकेत भू-राजकीय तणावावर भारी

सोन्याची 'सेफ हेवन' म्हणून असलेली मागणी कमी होण्यामागे मुख्य कारण म्हणजे महागाईची चिंता. कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमतींमुळे जगभरात महागाईचा भडका उडण्याची भीती आहे. यामुळे, मध्यवर्ती बँका व्याजदर कपात करण्याऐवजी ते स्थिर ठेवत आहेत. फेब्रुवारी २०२६ मध्ये अमेरिकेतील वार्षिक महागाई २.४% वर स्थिर होती, तर कोर इन्फ्लेशन २.५% होते. जरी हे फेडरल रिझर्व्हच्या लक्ष्यापेक्षा कमी असले तरी, ऊर्जा किमतींमधील वाढ महागाई वाढवण्याची शक्यता आहे. म्हणूनच, फेडरल रिझर्व्ह एप्रिल २०२६ मध्ये व्याजदर स्थिर ठेवण्याची शक्यता ९१.७% ते ९४.८% आहे. १९७० च्या दशकात तेल शॉक आणि महागाई असताना सोन्याचे भाव $३५ वरून $८५० प्रति औंस पर्यंत वाढले होते, तर शेअर्सची किंमत कमी झाली होती. त्या काळात सोन्याने ३२.२% परतावा दिला होता. युरोपियन सेंट्रल बँकेनेही वाढत्या ऊर्जा किमतींमुळे २०२६ साठी महागाईचा अंदाज २.६% पर्यंत वाढवला आहे.

मजबूत डॉलरमुळे सोन्यावर अतिरिक्त दबाव

यावर आणखी भर म्हणजे, अमेरिकेचा डॉलर पुन्हा एकदा 'सेफ हेवन' म्हणून मजबूत होत आहे. २७ मार्च २०२६ रोजी डॉलर इंडेक्स (DXY) १००.२१०५ च्या आसपास व्यवहार करत होता, जो पश्चिम आशियातील संघर्षाला सुरुवात झाल्यापासून सुमारे २% ने वाढला आहे. जास्त व्याजदरांच्या अपेक्षेमुळे डॉलर मजबूत होत आहे, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांना डॉलर मालमत्ता अधिक आकर्षक वाटत आहे. सोन्यासाठी, मजबूत डॉलर नेहमीच एक अडथळा असतो, कारण यामुळे इतर चलनांमध्ये सोने खरेदी करणाऱ्यांसाठी ते अधिक महाग होते.

संघर्ष असूनही सोन्याला फायदा का होत नाही?

सध्याच्या बाजारातील वातावरणात, सोन्यासारख्या व्याज न देणाऱ्या मालमत्तेपेक्षा व्याज देणाऱ्या मालमत्तांना जास्त प्राधान्य दिले जात आहे. विश्लेषकांच्या मते, या उच्च व्याजदरांच्या वातावरणात सोन्याला 'सेफ हेवन' मागणीचा फायदा झालेला नाही. व्याजदर वाढण्याच्या अपेक्षेने काही ट्रेडर्सनी आपली पोझिशन्स लिक्विडेट केल्याचे दिसते. जरी काही जण सोन्याला दीर्घकालीन महागाईपासून बचाव (Inflation Hedge) मानत असले, तरी त्याचे अल्पकालीन प्रदर्शन हे चलनविषयक धोरण (Monetary Policy) आणि चलन हालचालींवर (Currency Movements) अवलंबून आहे. युरोपियन सेंट्रल बँक (ECB) आणि बँक ऑफ इंग्लंड (BoE) यांनीही आपले व्याजदर स्थिर ठेवले आहेत. ECB ने महागाईचा अंदाज वाढवला आहे, तर BoE ने ऊर्जा किमतींमधील वाढीमुळे आपले दर ३.७५% वर कायम ठेवले आहेत. या आर्थिक दबावामुळे भू-राजकीय जोखमीमुळे सोन्याला मिळणारा नेहमीचा फायदा सध्या दिसून येत नाही.

सोन्याच्या भावांचे पुढील दिशा?

ING कमोडिटीज स्ट्रॅटेजिस्ट्सच्या मते, फेडरल रिझर्व्हचे धोरण, चलनातील बदल आणि भू-राजकीय घटना यांवर सोन्याची संवेदनशीलता अवलंबून राहील, ज्यामुळे किमतींमध्ये चढ-उतार कायम राहतील. जरी काही विश्लेषक दीर्घकाळासाठी सकारात्मक असले, तरी सध्याचे किमतींचे चढ-उतार हे बाजाराच्या बदलत्या दृष्टिकोन दर्शवतात. गुंतवणूकदार आता रिअल मालमत्ता (Real Assets) जसे की सोने आणि ऊर्जा यांसारख्या पर्यायांकडे लक्ष देत आहेत, पण त्यांना जास्त परतावा किंवा डॉलरची सापेक्ष सुरक्षितता अपेक्षित आहे. कच्च्या तेलाच्या किमती आणि महागाईवर मध्यवर्ती बँकांकडून येणाऱ्या प्रतिक्रिया हे सोन्याच्या अल्पकालीन दिशेसाठी मुख्य घटक ठरतील.