सोन्याच्या किमतीत मोठी घसरण! युद्धाची भीती असूनही गुंतवणूकदार का घाबरले?

बाजारात विरोधाभासी संकेत

जागतिक पातळीवर US-Iran तणाव वाढल्याने बाजारात अनिश्चिततेचे वातावरण आहे. भू-राजकीय तणावाच्या काळात सहसा कच्च्या तेलाच्या किमती वाढतात, बाँड यील्ड्स (Bond Yields) खाली येतात आणि शेअर बाजारात विक्रीचा दबाव दिसतो. मात्र, यावेळेस परिस्थिती उलट झाली असून, सोने आणि चांदीसारख्या मौल्यवान धातूंना 'सेफ हेवन' (Safe Haven) म्हणून मागणी वाढण्याऐवजी त्यांच्या किमतीत अनपेक्षितपणे घसरण झाली आहे. सोन्याच्या किमतीत तब्बल $100 पेक्षा जास्त घट होऊन ती सुमारे $4,700 प्रति औंस पर्यंत खाली आली. त्याचप्रमाणे, चांदीच्या किमतीतही $2.50 पेक्षा जास्त घसरण होऊन ती साधारणपणे $80 प्रति औंस पातळीवर पोहोचली. हे आंतरराष्ट्रीय संघर्षादरम्यान सुरक्षित गुंतवणुकीच्या नेहमीच्या वर्तनापेक्षा वेगळे आहे.

शिफ यांचे स्टॅगफ्लेशनचे भाकीत: डॉलर कमकुवत होणार?

अर्थतज्ज्ञ पीटर शिफ यांच्या मते, सध्याचे मार्केट हे मौल्यवान धातूंच्या दीर्घकालीन फायद्यांना चुकीच्या पद्धतीने पाहत आहे. त्यांच्या मते, मजबूत होत असलेला अमेरिकन डॉलर आणि इतर आकर्षक गुंतवणुकीचे पर्याय यामुळे गुंतवणूकदार तात्पुरते सोने-चांदीकडे दुर्लक्ष करत आहेत, पण भविष्यात आर्थिक चित्र वेगळे असेल. शिफ यांचे मुख्य भाकीत 'स्टॅगफ्लेशन' (Stagflation) चे आहे. जागतिक अस्थिरता, वाढत्या ऊर्जा किमती आणि बाँड यील्ड्समधील वाढ हे सर्व घटक स्टॅगफ्लेशनकडे निर्देश करत आहेत, जिथे महागाई जास्त असते पण आर्थिक वाढ मंदावते. अशा परिस्थितीत, मध्यवर्ती बँका (Central Banks), विशेषतः अमेरिकेची फेडरल रिझर्व्ह (Federal Reserve), अर्थव्यवस्थेला आधार देण्यासाठी अधिक चलन छापण्याची शक्यता आहे. यामुळे डॉलरची क्रयशक्ती कमी होईल आणि सोने-चांदीसारख्या सुरक्षित गुंतवणुकीचे महत्त्व वाढेल.

शिफ यांच्या दृष्टिकोनातून, सध्याची घसरण ही गुंतवणूकदारांसाठी 'खरेदीची संधी' (Buying Opportunity) आहे. ते म्हणतात की 1970 च्या दशकात स्टॅगफ्लेशनच्या काळातही सोन्याच्या किमती प्रचंड वाढल्या होत्या, कारण चलनवाढीमुळे पैशाचे मूल्य घटले होते. सध्या 30-वर्षीय ट्रेझरी यील्ड्स सुमारे 4.9% च्या आसपास आहेत, जे महागाई दरापेक्षा कमी राहण्याची शक्यता आहे, जर शिफ यांचे स्टॅगफ्लेशनचे भाकीत खरे ठरले तर.

सध्या सोने-चांदी का घसरत आहेत?

एकीकडे शिफ यांचे दीर्घकालीन स्टॅगफ्लेशनचे भाकीत असले तरी, सध्याच्या बाजारातील प्रतिक्रिया इतर कारणांकडे लक्ष वेधतात. डॉलरची ताकद हे एक प्रमुख कारण आहे. मजबूत डॉलरमुळे डॉलरमध्ये व्यवहार होणारे धातू इतर देशांतील खरेदीदारांसाठी महाग होतात, ज्यामुळे मागणी घटते. तसेच, 4.9% च्या आसपास असलेले ट्रेझरी यील्ड्स बाँडसारख्या व्याज मिळवून देणाऱ्या मालमत्तांकडे गुंतवणूकदारांना आकर्षित करत आहेत, ज्यामुळे सोने-चांदीसारख्या नॉन-इंटरेस्ट बेअरिंग (Non-interest bearing) मालमत्तांमधून पैसा बाहेर जात आहे.

याव्यतिरिक्त, यावर्षी मौल्यवान धातूंनी विक्रमी उच्चांक गाठल्यानंतर काही गुंतवणूकदार नफा वसुली (Profit Booking) करत आहेत. अनिश्चिततेच्या काळात लोक सुरक्षित मालमत्तांमधूनही नफा काढून घेतात. चांदीच्या बाबतीत, औद्योगिक मागणी देखील एक महत्त्वाचा घटक आहे; उत्पादन क्षेत्रात मंदावल्यास चांदीच्या किमतीवर परिणाम होऊ शकतो. विश्लेषकांच्या मते, सोन्याची नेहमीची 'सेफ हेवन'ची भूमिका सध्या डॉलरची ताकद आणि त्वरित रोख रकमेची गरज यांमुळे धोक्यात आली आहे. भू-राजकीय संकटानंतर सोन्याच्या पूर्ण परिणामांना एक ते दोन आठवडे लागू शकतात.

पुढील दिशा: सोन्या-चांदीसाठी मिश्र संकेत

सध्याचे मार्केट सिग्नल असे दर्शवतात की दीर्घकालीन स्टॅगफ्लेशनच्या भीतीपेक्षा चलनवाढ नियंत्रणात ठेवणे आणि डॉलरची ताकद याकडे गुंतवणूकदारांचा कल अधिक आहे. जर जागतिक तणाव कमी झाला किंवा मध्यवर्ती बँकांनी मंदी न आणता चलनवाढ नियंत्रणात आणली, तर शिफ यांचे भाकीत चुकीचे ठरू शकते आणि सोने-चांदीच्या किमती आणखी घसरू शकतात. भूतकाळातील स्टॅगफ्लेशनच्या काळातही सोन्याच्या किमतीत मोठी घसरण (उदा. 1974 ते 1976 दरम्यान 40%) झाली होती, आणि चांदीची किंमत औद्योगिक मागणीतील बदलांमुळे मोठ्या प्रमाणात प्रभावित होऊ शकते. पुढील काळात भू-राजकीय घडामोडी, चलनवाढीचे ट्रेंड आणि मध्यवर्ती बँकांच्या धोरणांवर सोन्या-चांदीचे भविष्य अवलंबून असेल. पीटर शिफ यांनी सध्याच्या किमतींना 'अल्पकालीन गुंतवणूकदारांची चूक' म्हटले आहे, तर इतरांना वाटते की गुंतवणूकदारांचा फोकस बदलला आहे.