सोने झाले स्वस्त! डॉलरच्या उसळीने भाव गडगडले, फेडच्या धोरणाबद्दल अनिश्चितता

या किमतीतील बदलामागे अनेक जागतिक घटक कारणीभूत आहेत. डॉलर मजबूत झाल्यास सोन्याच्या किमतीवर दबाव येतो, कारण इतर चलनांमध्ये सोने महाग होते. त्याचबरोबर, अमेरिकन फेडरल रिझर्व्हच्या (Fed) मौद्रिक धोरणाबाबतच्या अपेक्षा आणि भू-राजकीय धोके बाजारातील सद्यस्थितीवर परिणाम करत आहेत.

या घसरणीचे मुख्य कारण म्हणजे अमेरिकन डॉलर इंडेक्समध्ये (DXY) झालेली वाढ. 30 जानेवारी 2026 रोजी DXY 0.40% नी वाढून 96.5480 वर पोहोचला, जो यापूर्वी विक्रमी नीचांक गाठून सावरला होता. मजबूत डॉलरमुळे डॉलर-आधारित वस्तू, जसे की सोने, इतर चलनांमध्ये धारकांसाठी महाग ठरतात. याचबरोबर, अमेरिकन फेडरल रिझर्व्हच्या (Fed) धोरणांबद्दल बाजारात चर्चांना उधाण आले आहे. फेडरल रिझर्व्हचे चेअरमन जेरोम पॉवेल मे 2026 मध्ये पद सोडणार आहेत आणि अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प त्यांच्या उत्तराधिकाऱ्याची नियुक्ती करणार आहेत. यामुळे, नवीन नेतृत्व कमी 'डॉव्हिश' (dovish) भूमिका घेऊ शकते, अशी अपेक्षा आहे. फेडरल रिझर्व्हने जानेवारी 2026 च्या बैठकीत व्याजदर 3.5%-3.75% च्या मर्यादेत ठेवले असले तरी, काही अधिकाऱ्यांनी दर कपातीची शिफारस केली होती. भविष्यातील धोरणांबद्दलची ही अनिश्चितता मौल्यवान धातूंच्या बाजारात अस्थिरता निर्माण करत आहे.

या अल्पकालीन घसरणीनंतरही, भू-राजकीय तणावामुळे सोन्याच्या किमतीला आधार मिळत आहे. राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी पुन्हा एकदा टॅरिफ (tariff) लावण्याची धमकी दिली आहे आणि अमेरिका व इराणमधील भू-राजकीय संघर्षामुळे सोने सुरक्षित गुंतवणुकीचा पर्याय म्हणून मागणीत आहे. या सततच्या मागणीमुळे किमतींना आधार मिळत आहे आणि मोठी घसरण रोखली जात आहे. याव्यतिरिक्त, आंतरराष्ट्रीय बाजाराच्या तुलनेत, विशेषतः दुबईच्या तुलनेत, भारतातील सोन्याचे भाव अजूनही प्रीमियमवर (premium) आहेत. 30 जानेवारी 2026 रोजी भारतात २४ कॅरेट सोन्याचा भाव प्रति १० ग्रॅम ₹167,360 होता, जो दुबईतील ₹160,959 पेक्षा अंदाजे 3.98% जास्त आहे. भारतातील आयात शुल्क (import duty) आणि वस्तू व सेवा कर (GST) यांसारख्या घटकांमुळे तसेच दुबईतील टॅक्स-फ्री (tax-free) धोरणे आणि कमी आयात शुल्कांमुळे हा फरक दिसून येतो. भारताची एकूण सोन्याची बाजारपेठ मोठी असून, जागतिक बाजारपेठेच्या सुमारे 15% हिस्सेदारीसह, तिचे मूल्य $23 ट्रिलियन आहे. 2026 मध्ये सोन्याची मागणी 600-700 मेट्रिक टन राहण्याचा अंदाज आहे.

विश्लेषकांच्या मते, अमेरिकन डॉलर इंडेक्समध्ये सुधारणा होत असल्याने नजीकच्या काळात सोन्याचे भाव एका विशिष्ट मर्यादेत राहू शकतात. तथापि, सोन्याचे दीर्घकालीन चित्र अजूनही मजबूत दिसत आहे. तज्ञांचा असा अंदाज आहे की अमेरिकेतील सततचे भू-राजकीय आणि आर्थिक अनिश्चिततेमुळे सोन्याच्या भावात चांगली वाढ अपेक्षित आहे. याव्यतिरिक्त, अलीकडील स्थिरता असूनही, 2026 मध्ये अमेरिकन फेडरल रिझर्व्हकडून व्याजदरात कपात होण्याची शक्यता वाढत असल्याने हे सोन्यासाठी सकारात्मक घटक ठरतील. ऐतिहासिकदृष्ट्या, फेडरल रिझर्व्हच्या व्याजदर कपातीनंतर सोने वाढत असल्याचे दिसून आले आहे, कारण गुंतवणूकदार आर्थिक अनिश्चितता आणि संभाव्य चलन अवमूल्यनाच्या (currency debasement) काळात सुरक्षित मालमत्ता शोधतात. अलीकडील काळात मध्यवर्ती बँकांकडून होणारी धोरणात्मक खरेदी (strategic buying) देखील मौल्यवान धातूंसाठी अंतर्निहित मागणीत भर घालत आहे, ज्यामुळे सोन्याचे व्याजदर आणि वास्तविक उत्पन्न (real yields) यांच्यातील पारंपरिक संबंध बदलत आहे.