सोन्याच्या भावात नरमाई, पण भू-राजकीय तणावामुळे आहे मजबुतीचा आधार!

सध्या सोन्याच्या किमती एका नाजूक संतुलनातून जात आहेत. एका बाजूला नफावसुली (profit-taking) आणि मजबूत होत असलेला डॉलर किमतींवर दबाव टाकत आहेत, तर दुसरीकडे वाढता भू-राजकीय धोका आणि आर्थिक अनिश्चितता सोन्याची मागणी सुरक्षित गुंतवणुकीच्या (safe-haven asset) रूपात टिकवून ठेवत आहे.

बाजारातील दुहेरी समीकरण

२४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी, २४ कॅरेट सोन्याचा भाव ₹१,६०,८०० प्रति १० ग्रॅमवर पोहोचला, जो गुंतवणूकदारांकडून नफा कमावण्याच्या प्रवृत्तीचे संकेत देतो. याच दरम्यान, अमेरिकन डॉलर इंडेक्स (DXY) ९७.८४०५ पर्यंत पोहोचला, ज्यामुळे इतर चलनांमध्ये सोने महाग झाले. फेडरल रिझर्व्हचे गव्हर्नर क्रिस्टोफर वॉलर यांनी अमेरिकेतील रोजगाराचा डेटा मजबूत राहिल्यास व्याजदर कपातीत तात्पुरती स्थगिती आणण्याचा संकेत दिला, ज्यामुळे धोरणात्मक अनिश्चितता वाढली. या सर्व अल्पकालीन दबावांना न जुमानता, वाढते व्यापारी तणाव आणि अमेरिका-इराण अणुकराराच्या चर्चेमुळे भू-राजकीय जोखीम कायम असल्याने सोन्याची सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून मागणी टिकून आहे. या दिवशी सोन्याचे फ्युचर्स (Gold Futures) सुमारे $५,१६७ प्रति औंस ($5,167 per ounce) दराने व्यवहार करत होते.

जागतिक बेंचमार्क आणि ईटीएफची कामगिरी

आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेशी तुलना केल्यास, दुबईसारख्या ठिकाणांच्या तुलनेत भारतीय सोन्याच्या किमतीत आजही प्रीमियम (premium) दिसून आला, जिथे २४ कॅरेट सोन्याचा भाव सुमारे ५.२६% कमी होता. हे भारतातील मजबूत मागणी दर्शवते. या मागणीला गोल्ड एक्सचेंज-ट्रेडेड फंड्स (Gold ETFs) च्या उत्कृष्ट कामगिरीने आणखी बळ दिले आहे. फेब्रुवारी २०२६ पर्यंत, ICICI Prudential Gold ETF आणि Nippon India Gold BeES सारख्या प्रमुख गोल्ड ईटीएफने मागील एका वर्षात ७४% ते ८०% पर्यंतचा परतावा दिला आहे, तर ५ वर्षांचा CAGR (Compound Annual Growth Rate) २५% पेक्षा जास्त राहिला आहे. विशेष म्हणजे, जानेवारी २०२६ मध्ये भारतीय गोल्ड ईटीएफमध्ये आलेली गुंतवणूक इक्विटी फंडांपेक्षाही जास्त होती, जे संपत्ती सुरक्षित ठेवण्यासाठी सोन्याकडे गुंतवणूकदारांचा वाढता कल दर्शवते.

ऐतिहासिक पडसाद आणि मॅक्रो कोरिलेशन

ऐतिहासिकदृष्ट्या, व्यापार युद्धांच्या वाढीमुळे सोन्याच्या किमतीत वाढ झाल्याचे दिसून आले आहे. उदाहरणार्थ, २०२५ मध्ये राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या धोरणांमुळे सोन्याच्या भावात मोठी वाढ झाली होती, कारण गुंतवणूकदारांनी व्यापार युद्धातील अनिश्चिततेपासून संरक्षण शोधले होते. अमेरिकन डॉलर इंडेक्स आणि सोन्याच्या किमतीतील व्यस्त संबंध (inverse relationship) हा एक स्थापित बाजार नियम आहे; मजबूत डॉलर सामान्यतः सोन्याच्या किमतींना दाबतो. तथापि, जागतिक तणावाच्या काळात हा संबंध बदलू शकतो, जिथे सुरक्षित गुंतवणुकीची मागणी दोन्ही मालमत्तांना एकाच वेळी वाढवू शकते. सध्याची परिस्थिती, नवीन टॅरिफ धोके आणि फेडच्या धोरणात्मक संदिग्धतेने चिन्हांकित आहे, ज्यामुळे ऐतिहासिक संवेदनशीलतेत वाढ झाली आहे.

मंदीच्या बाजाराचा अंदाज (Bear Case)

सोन्याला असलेला आधार पुरेसा असूनही, काही मोठे धोके अजूनही आहेत. अमेरिकन डॉलरमध्ये सातत्यपूर्ण वाढ झाल्यास सोन्याच्या किमतींवर मोठा दबाव येऊ शकतो. तसेच, भू-राजकीय तणावामध्ये कोणतीही घट, विशेषतः अमेरिका-इराण चर्चेत, सुरक्षित गुंतवणुकीची गरज कमी करू शकते. फेडरल रिझर्व्हचे व्याजदरांबाबतचे धोरण देखील एक गंभीर अनिश्चितता आहे; जर व्याजदर अपेक्षेपेक्षा जास्त काळ उच्च राहिले, तर सोन्यासारख्या उत्पन्न न देणाऱ्या मालमत्तांसाठी हे प्रतिकूल ठरू शकते. भारताची मोठी सोन्याची आयात देशाच्या व्यापार संतुलनासाठी एक कायमस्वरूपी चिंतेचा विषय आहे. याशिवाय, काही विश्लेषकांच्या मते, सोन्याच्या किमतीत झालेली जलद वाढ आणि केंद्रीय बँकांकडून राखीव साठा विकण्याची शक्यता यामुळे किमतीत काही प्रमाणात घट (pullback) होऊ शकते.

भविष्यातील कल

विश्लेषकांनी २०२६ साठी सोन्याच्या किमतीबद्दल सामान्यतः तेजीचा अंदाज (bullish outlook) कायम ठेवला आहे, अनेकदा $५,००० ते $६,००० प्रति औंस ($5,000 to $6,000 per ounce) पर्यंतचे लक्ष्य दिले जात आहे. सध्याचे भाव $५,१६७ ते $५,२४९ प्रति औंस ($5,167-$5,249 per ounce) दरम्यान असले तरी, भू-राजकीय जोखीम, मध्यवर्ती बँकांचे विविधीकरण आणि संभाव्य फेड दर कपातीमुळे सोन्याची मागणी टिकून राहण्याची अपेक्षा आहे. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलने २०२६ मध्ये सोन्यामध्ये ५-१५% पर्यंत वाढीची शक्यता वर्तवली आहे, जी आर्थिक मंदावण्याची गती आणि दर कपातीच्या वेगावर अवलंबून असेल. चंद्र नववर्षानंतर (Lunar New Year) चीनच्या बाजारांचे पुन्हा खुले होणे देखील जागतिक आर्थिक स्थिती आणि त्याचा सोन्याच्या किमतींवर होणारा परिणाम याबद्दल अधिक स्पष्टता देईल.