गोल्ड लोन मार्केटमध्ये तुफान तेजी! ₹3.3 लाख कोटींचा टप्पा पार, पण 'या' धोक्याकडे दुर्लक्ष करू नका!

गोल्ड लोनची वाढती मागणी आणि तिची कारणे

सध्याच्या काळात भू-राजकीय तणाव वाढत असल्याने, गुंतवणूकदार सोन्यासारख्या सुरक्षित गुंतवणुकीकडे वळत आहेत. यामुळे सोन्याच्या दरात तात्काळ वाढ दिसून येत आहे. या वाढत्या मागणीसोबतच, असुरक्षित वैयक्तिक कर्जांसाठी (unsecured personal loans) असलेले नियम अधिक कडक झाले आहेत. यामुळे गोल्ड लोनची (gold loan) मागणी लक्षणीयरीत्या वाढली आहे. अंदाजानुसार, संघटित गोल्ड लोन मार्केट मार्च 2026 पर्यंत ₹15 ट्रिलियन पर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे, जी आधीच्या अंदाजापेक्षा एक वर्ष लवकर आहे. यात बँकांचा वाटा मोठा असेल.

डिसेंबर 2025 पर्यंत गोल्ड लोन अंतर्गत व्यवस्थापनाखालील मालमत्ता (Assets Under Management - AUM) ₹10.6 लाख कोटी पर्यंत पोहोचली आहे, विशेषतः लहान रकमेच्या कर्जांमध्ये ही वाढ जास्त आहे. सोन्याचे वाढलेले दर हेही एक महत्त्वाचे कारण आहे. यामुळे कर्जदार त्यांच्याकडील सोन्याच्या दागिन्यांवर जास्त रकमेचे कर्ज घेऊ शकतात.

RBI चे नवीन नियम आणि कर्जदारांना दिलासा?

या वाढत्या क्षेत्राला प्रतिसाद म्हणून, भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) गोल्ड लोन नियमांमध्ये बदल केले आहेत. नवीन लोन-टू-व्हॅल्यू (LTV) नियम 1 एप्रिल 2026 पासून लागू होणार आहेत. आता 75% चा एकसमान LTV दर न ठेवता, कर्जाच्या रकमेनुसार वेगवेगळे दर असतील:

• ₹2.5 लाखांपर्यंतच्या कर्जांसाठी 85% LTV.
• ₹2.5 ते ₹5 लाखांपर्यंतच्या कर्जांसाठी 80% LTV.
• ₹5 लाखांपेक्षा जास्त कर्जांसाठी 75% LTV.

या बदलांचा उद्देश लहान कर्जदारांसाठी आर्थिक समावेशन (financial inclusion) वाढवणे आहे. त्यांना आता सोन्याच्या बाजारभावाच्या 85% पर्यंत कर्ज मिळू शकेल. याउलट, असुरक्षित वैयक्तिक कर्जांवर वार्षिक 10.5% ते 24% पर्यंत व्याजदर असतो, तर बँकांचा सरासरी व्याजदर 12-13% असतो. गोल्ड लोनचे व्याजदर साधारणपणे 9-15% दरम्यान असल्याने, हा अधिक स्वस्त पर्याय ठरतो.

सोन्याच्या दरातील अस्थिरतेचा धोका

सध्या सोन्याचे दर वाढत असले तरी, यात मोठी अस्थिरता (volatility) आहे. 2013 साली सोन्याच्या दरात मोठी घसरण झाली होती, ज्यामुळे अनेक कर्जदार आर्थिक संकटात सापडले होते. त्यावेळी, जर सोन्याच्या दरात 10% ची घसरण झाली असती, तर 80-90% LTV असलेल्या कर्जांमध्ये मोठी जोखीम निर्माण झाली असती, ज्यामुळे कर्जाची परतफेड करणे कठीण झाले असते.

नवीन LTV प्रणालीमुळे, विशेषतः लहान कर्जांसाठी 85% LTV मुळे, हा धोका वाढू शकतो. जर सोन्याच्या दरात केवळ 5-10% ची घसरण झाली, तर LTV मर्यादा ओलांडली जाऊ शकते. यामुळे कर्जदारांना अतिरिक्त तारण (collateral) किंवा कर्जाची काही रक्कम त्वरित परत करावी लागू शकते.

सध्या मार्च 2026 च्या सुरुवातीला 24-कॅरेट सोन्याचा भाव सुमारे ₹16,200-₹17,300 प्रति ग्रॅम आहे. सोन्याचे हे उच्च दर भविष्यात घसरणीची शक्यता दर्शवतात. कर्जदारांनी ही बाब लक्षात घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, अन्यथा सोन्याच्या दागिन्यांचा लिलाव (auction) होण्याची वेळ येऊ शकते.