सोने-दागिने निर्यात घटली, पण देशांतर्गत मागणी भक्कम

मे २०२६ मध्ये भारताच्या सोन्याच्या दागिन्यांची निर्यात सुमारे **१५%** नी घटली आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे पुरवठ्यातील अडचणी आणि सोन्याच्या वाढलेल्या किमती. मात्र, सणासुदीची मागणी आणि सोन्यात गुंतवणूक करण्याकडे ग्राहकांचा वाढता कल यामुळे देशांतर्गत रिटेलर्सनी चांगली वाढ नोंदवली आहे.

काय घडले?

मे २०२६ मध्ये भारतीय सोन्याच्या दागिन्यांच्या निर्यातीला मोठा धक्का बसला. विशेषतः प्लेन सोन्याच्या दागिन्यांची निर्यात १४.७५% नी घसरून सुमारे $७५८ दशलक्ष इतकी झाली. यामुळे रत्ने आणि दागिन्यांच्या एकूण निर्यातीत २.४९% ची घट झाली. सिल्व्हर ज्वेलरी आणि लॅब-ग्रोन डायमंड्स सारख्या काही सेगमेंटमध्ये वाढ झाली असली तरी, प्लेन गोल्ड सेगमेंटला पुरवठा साखळीतील अडथळे आणि जागतिक बाजारात सोन्याच्या विक्रमी किमतींमुळे (मागील वर्षाच्या तुलनेत सुमारे ४६% वाढ) फटका बसला. जेम अँड ज्वेलरी एक्सपोर्ट प्रमोशन कौन्सिल (GJEPC) सारख्या संघटनांनी सांगितले की, बँकांना उत्पादनासाठी आवश्यक सोन्याचा पुरवठा करण्यात नियामक अडचणी येत आहेत, ज्यामुळे उत्पादन व्हॉल्यूमवर परिणाम झाला आहे.

देशांतर्गत रिटेल मार्केटची वेगळी कहाणी

निर्यात क्षेत्रात संघर्ष असताना, देशांतर्गत बाजारपेठ वेगळीच कहाणी सांगत आहे. प्रमुख लिस्टेड ज्वेलरी रिटेलर्सनी जानेवारी-मार्च तिमाहीत चांगली महसूल वाढ नोंदवली आहे. सोन्याच्या वाढत्या किमतींच्या अस्थिरतेच्या काळात ग्राहक सोन्याला एक सुरक्षित गुंतवणूक मानत असल्याने, या देशांतर्गत मागणीमुळे रिटेलर्सना चांगली वाढ मिळाली आहे. सण आणि लग्नसराईमुळे मागणी कायम राहिली, ज्यामुळे महागड्या सोन्याच्या बाजारपेठेतही रिटेलर्सनी चांगली टॉप-लाइन ग्रोथ मिळवली आहे.

नफ्याचे गणित

गुंतवणूकदारांसाठी सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे या वाढलेल्या किमतींमध्ये रिटेलर्स नफा कसा टिकवून ठेवत आहेत. ग्राहकांच्या वर्तनात एक मोठा बदल दिसून येत आहे: ग्राहक हलके दागिने पसंत करत आहेत किंवा सोन्याचे बिस्किटे आणि नाणी खरेदी करत आहेत, जी सजावटीसाठी नसून गुंतवणुकीसाठी घेतली जातात. यामुळे नफ्यावर दबाव येत आहे. पारंपारिकपणे, डिझायनर किंवा स्टडेड दागिन्यांवर मेकिंग चार्जेस जास्त असल्याने रिटेलर्सना जास्त नफा मिळतो. याउलट, सोन्याचे बिस्किटे आणि नाण्यांवर नफा कमी असतो कारण ते कमी व्हॅल्यू-ऍडेड कमोडिटाईज्ड उत्पादने आहेत.

याशिवाय, जुन्या सोन्याच्या एक्सचेंज योजनांमध्येही मोठी वाढ दिसून येत आहे. काही कंपन्या त्यांच्या तिमाही महसुलाचा अर्ध्याहून अधिक हिस्सा या एक्सचेंजमधून मिळवत आहेत. यामुळे रिटेलर्सना जास्त किमतीत सोन्याची खरेदी न करता इन्व्हेंटरी मिळण्यास मदत होते, परंतु यामुळे व्यवसायाचे मॉडेलही बदलते. या योजना फायदेशीर ठेवण्यासाठी, बाय-बॅक किंमत आणि विक्री किंमत यातील फरकाचे व्यवस्थापन रिटेलर्सना काळजीपूर्वक करावे लागेल.

गुंतवणूकदारांसाठी काय?

या क्षेत्रावर लक्ष ठेवणारे गुंतवणूकदार केवळ महसुलाच्या वाढीच्या आकड्यांवर जाऊ नये. Titan, Kalyan Jewellers आणि P N Gadgil सारख्या कंपन्यांनी विक्रीत चांगली गती दाखवली असली तरी, तळाशी असलेल्या नफ्यावर लक्ष देणे आवश्यक आहे. काही प्रमुख रिटेलर्समध्ये नफ्याच्या मार्जिनमध्ये झालेली घट सूचित करते की उत्पादनांचे मिश्रण कमी-नफा देणाऱ्या वस्तूंमध्ये बदलत आहे. जर सोन्याच्या बिस्किटांना आणि नाण्यांना प्राधान्य कायम राहिले, तर कंपन्यांना त्यांच्या किंमत धोरणांमध्ये बदल करावे लागतील किंवा नफा टिकवण्यासाठी उच्च-नफा, व्हॅल्यू-ऍडेड दागिन्यांवर लक्ष केंद्रित करावे लागेल.

गुंतवणूकदारांनी काय ट्रॅक करावे?

पुढील काळात, सोन्याच्या किमती वाढत राहिल्यास देशांतर्गत मागणी टिकून राहते का, यावर लक्ष केंद्रित करावे लागेल. तसेच, विशिष्ट कंपन्यांच्या एकूण विक्रीमध्ये जुन्या सोन्याच्या एक्सचेंज योजनांचा वाटा किती आहे, हे देखील पाहावे लागेल. या योजना ग्राहक टिकवून ठेवण्यासाठी आणि इन्व्हेंटरी सोर्सिंगसाठी उत्कृष्ट असल्या तरी, ऑपरेटिंग मार्जिनवरील त्यांचा परिणाम एक महत्त्वाचा मापदंड आहे. शेवटी, निर्यातदारांसाठी सोन्याच्या पुरवठ्याशी संबंधित कोणतेही नियामक बदल आगामी महिन्यांमध्ये उत्पादनाच्या व्हॉल्यूमवर परिणाम करू शकतात, जो महत्त्वपूर्ण निर्यात एक्सपोजर असलेल्या कंपन्यांसाठी एक महत्त्वाचा घटक आहे.