अमेरिकेच्या ट्रेझरीने लांब मुदतीच्या सरकारी रोख्यांची (long-dated government debt) पुनर्खरेदी दुप्पट करण्याची अनपेक्षित घोषणा केल्यानंतर सोन्याच्या दरात मोठी वाढ झाली आहे. यामुळे सोन्याचे भाव तब्बल तीन महिन्यांच्या उच्चांकावर, म्हणजेच प्रति औंस **$4,636** पर्यंत पोहोचले आहेत. बॉण्ड यील्ड्स (bond yields) कमी झाल्याने आणि डॉलर कमजोर झाल्याने सोन्याला सुरक्षित गुंतवणूक पर्याय म्हणून अधिक मागणी येत आहे.
अमेरिकेच्या धोरणाचा सोन्यावर परिणाम
जागतिक बाजारपेठेत अमेरिकेच्या ट्रेझरीच्या धोरणात्मक बदलामुळे सोन्याचे दर वाढले आहेत. ट्रेझरीने $2 बिलियन वरून किमान $4 बिलियन पर्यंत लांब मुदतीच्या रोख्यांची पुनर्खरेदी (debt buybacks) वाढवण्याची घोषणा केली आहे. या धोरणामुळे रोखे बाजारात स्थिरता येण्याची अपेक्षा आहे, परंतु याचा थेट परिणाम सोन्याच्या दरांवर झाला आहे.
बॉण्ड यील्ड्स आणि डॉलरवर काय परिणाम?
रोख्यांची पुनर्खरेदी वाढवल्याने अमेरिकन ट्रेझरी यील्ड्सवर दबाव आला आहे. सोन्यावर व्याज मिळत नसल्याने, गुंतवणूकदार बॉण्ड्स आणि सोन्यामध्ये गुंतवणूक करण्याचा विचार करतात. जेव्हा बॉण्ड यील्ड्स कमी होतात, तेव्हा सोने अधिक आकर्षक पर्याय ठरते. त्याचबरोबर, डॉलर कमजोर झाल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोन्याची खरेदी स्वस्त झाली आहे, ज्यामुळे मागणी आणखी वाढली आहे.
भारतीय बाजारात सोने-आधारित कंपन्यांना दिलासा
सोन्याच्या दरातील या तेजीचा परिणाम भारतीय बाजारातही दिसून येत आहे. विशेषतः, मुथूट फायनान्स (Muthoot Finance), मणप्पुरम फायनान्स (Manappuram Finance), आयआयएफएल फायनान्स (IIFL Finance) आणि सी.एस.बी. बँक (CSB Bank) यांसारख्या सोने तारण कर्ज देणाऱ्या कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये सकारात्मक हालचाल दिसून येत आहे. सोन्याचे दर वाढल्याने या कंपन्यांकडे तारण म्हणून ठेवलेल्या सोन्याचे मूल्य वाढते, ज्यामुळे कर्जदारांना अधिक सुरक्षितता मिळते.
'डिबेसमेंट ट्रेड' आणि भू-राजकीय तणाव
अमेरिकेच्या वाढत्या कर्जाबद्दल (एकूण $40 ट्रिलियन पेक्षा जास्त) असलेल्या चिंतेमुळे अनेक गुंतवणूकदार सोन्याकडे वळत आहेत. याला 'डिबेसमेंट ट्रेड' (debasement trade) असेही म्हटले जाते, जिथे चलन अवमूल्यनाच्या (currency devaluation) जोखमीपासून बचाव म्हणून सोन्यामध्ये गुंतवणूक केली जाते. याव्यतिरिक्त, अमेरिका-इराण संबंधांसारखे भू-राजकीय तणाव (geopolitical tensions) देखील सोन्याला एक सुरक्षित गुंतवणूक पर्याय बनवत आहेत.
भविष्यातील धोके आणि मार्केट मॉनिटरेबल्स
सध्या सोन्यासाठी अनुकूल परिस्थिती असली तरी, काही धोकेही आहेत. जर अमेरिकेचे दीर्घकालीन ट्रेझरी यील्ड्स पुन्हा वाढू लागले, तर सोन्यासारख्या नॉन-यिल्डिंग मालमत्तांसाठी (non-yielding assets) हा धोका ठरू शकतो. तसेच, सरकारी तुटीचे (fiscal deficits) प्रमाण आणि कच्च्या तेलाच्या किमतीतील वाढीमुळे पुन्हा महागाई वाढण्याची शक्यता, व्याजदरांमध्ये अस्थिरता निर्माण करू शकते.
पुढील काळात, बाजारातील सहभाग घेणारे अमेरिकेच्या 'पर्सनल कन्झम्प्शन एक्सपेंडिचर्स' (PCE) प्राइस इंडेक्स या महागाई निर्देशांकावर लक्ष ठेवतील. फेडरल रिझर्व्हच्या अधिकाऱ्यांची व्याजदरांबद्दलची वक्तव्ये देखील महत्त्वाची ठरतील, कारण कोणतेही संकेत व्याजदर वाढीकडे निर्देश करत असल्यास, सोन्यातील सध्याचा उत्साह कमी होऊ शकतो.