डॉलर मजबूत झाल्याने आणि भू-राजकीय भीती कमी झाल्याने सोन्याच्या दरात विक्रमी उच्चांकावरून घसरण

गुरुवार, 22 जानेवारी 2026 रोजी, जागतिक स्पॉट सोन्याच्या किमतीत लक्षणीय घट झाली. सुमारे $4,887 च्या विक्रमी उच्चांकावरून सुमारे $100 प्रति औंस घसरून किंमत सुमारे $4,790 वरून व्यवहार करत होती. अमेरिकन डॉलरच्या मजबुतीमुळे आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारात जोखीम घेण्याच्या प्रवृत्तीत घट झाल्यामुळे ही घट झाली. पूर्वी भू-राजकीय चिंतांमुळे सुरक्षित मालमत्ता म्हणून सोन्याकडे वळलेल्या गुंतवणूकदारांनी नफावसुली केल्याने बाजाराच्या भावनांमध्ये हा बदल झाला.

सोन्याच्या अलीकडील तेजीतील मंदीचे मुख्य कारण म्हणजे भू-राजकीय धोके कमी झाल्याचे संकेत आहेत. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी व्यापार शुल्कांवर (tariffs) नरम भूमिका घेण्याचे आणि ग्रीनलँडबाबत बळाचा वापर नाकारण्याचे संकेत देणारी विधाने केली, ज्यामुळे नाटो मित्र राष्ट्रांशी थेट संघर्षाची भीती कमी झाली. विश्लेषकांच्या मते, या विकासामुळे बाजारातील 'टेल रिस्क' (tail risk) कमी झाला, ज्यामुळे सोन्यासारख्या पारंपरिक सुरक्षित मालमत्तेचे आकर्षण घटले. जागतिक अनिश्चितता अजूनही मौल्यवान धातूंना आधार देत असली तरी, विशिष्ट भू-राजकीय घटनांमुळे आलेला तात्काळ दबाव कमी झाला आहे.

आंतरराष्ट्रीय बाजारातील घसरणीच्या अगदी उलट, भारतातील देशांतर्गत सोन्याच्या किमतींनी मागील काही दिवसांत मोठी झेप घेतली होती. बुधवार, 21 जानेवारी 2026 रोजी, दिल्लीत 99.9% शुद्धतेच्या सोन्याचा भाव ₹1.59 लाख प्रति 10 ग्रॅम इतका उच्चांकी पातळीवर पोहोचला. चांदीने देखील ₹3.34 लाख प्रति किलो दराने ऐतिहासिक उच्चांक गाठला. या देशांतर्गत मजबुतीमागे सुरक्षित मालमत्तेची सततची मागणी, गोल्ड-बॅक्ड एक्सचेंज ट्रेडेड फंड्स (ETFs) मध्ये झालेली मजबूत गुंतवणूक, स्थानिक पुरवठ्याची कमतरता आणि रुपयाचे अवमूल्यन यांसारखी कारणे होती. या कारणांमुळे, देशांतर्गत सोन्याचे दर आंतरराष्ट्रीय दरांपेक्षा लक्षणीय प्रीमियमवर व्यवहार करत होते.

सोन्याच्या विक्रमी किमतींमुळे गोल्ड ईटीएफ (Gold ETFs) सारख्या विनियमित उत्पादनांमधील गुंतवणूकदारांचा सहभाग वाढला आहे, ज्यात एकरकमी गुंतवणूक (lump-sum purchases) आणि सिस्टिमॅटिक इन्व्हेस्टमेंट प्लॅन्स (SIPs) या दोन्हीमध्ये वाढ झाली आहे. यातून मौल्यवान धातूंमध्ये गुंतवणूक करण्यासाठी पारदर्शक मार्ग शोधण्याचा गुंतवणूकदारांचा वाढता कल दिसून येतो. कमकुवत होत असलेला भारतीय रुपया देखील यात भूमिका बजावत आहे, कारण जागतिक अनिश्चिततांमुळे रुपयाचे अवमूल्यन होण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे ऐतिहासिकदृष्ट्या देशांतर्गत सोन्याच्या किमती वाढतात. 21 जानेवारी 2026 रोजी, अमेरिकन डॉलर इंडेक्स (DXY) मध्ये मागील दिवसाच्या घसरणीनंतर थोडी वाढ झाली आणि तो 98.68 वर व्यवहार करत होता.

भू-राजकीय घटनांबद्दल सोन्याच्या बाजाराची संवेदनशीलता हे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य राहिले आहे. अमेरिकेच्या व्यापार शुल्काशी संबंधित तणाव आणि दावोससारख्या आंतरराष्ट्रीय मंचांवरील घडामोडी, गुंतवणूकदारांसाठी निरीक्षणाचे प्रमुख मुद्दे आहेत. याव्यतिरिक्त, अमेरिकन फेडरल रिझर्व्हचे चलनविषयक धोरण, विशेषतः व्याज दरांवरील त्याचे धोरण, सोन्याच्या भविष्यातील वाटचालीस प्रभावित करत राहील, कारण कमी व्याजदर सामान्यतः उत्पन्न न देणाऱ्या मालमत्तांना (non-yielding assets) समर्थन देतात. जागतिक वाढीच्या अपेक्षा आणि महागाईच्या आकडेवारीसह व्यापक आर्थिक वातावरण देखील सुरक्षित मालमत्तांबद्दलच्या गुंतवणूकदारांच्या भावनांना आकार देण्यासाठी महत्त्वपूर्ण ठरेल.