Whalesbook
जागतिक अनिश्चिततेत दमदार कामगिरी
जागतिक पातळीवर तणावपूर्ण परिस्थिती असताना, Gold आणि Silver ETFs ने मागील एका वर्षात जोरदार कामगिरी केली आहे. विशेषतः Silver ETFs नी तर तिप्पट परतावा दिला आहे. यामुळे सोन्यासारख्या मौल्यवान धातूंची मागणी सुरक्षित गुंतवणुकीचा (Safe Haven Asset) पर्याय म्हणून वाढली आहे. भारतात अक्षय्य तृतीयेच्या आसपास सोन्याची वाढलेली मागणी याला दुजोरा देते. मात्र, केवळ आकडेवारीच्या पलीकडे पाहता, गुंतवणूकदारांची मानसिकता आता अधिक परिपक्व झाली आहे. ते केवळ तेजीचा फायदा न पाहता, त्यामागील कारणे आणि दीर्घकालीन शक्यतांचाही विचार करत आहेत. सोन्याची गुंतवणुकीतील बदलती भूमिका समजून घेण्यावर त्यांचा भर आहे.
सोन्याचे ETFs शेअर बाजारालाही मागे टाकत आहेत
यावर्षी, Gold ETFs नी प्रमुख शेअर बाजारांना (Stock Market) मागे टाकले आहे. आकडेवारीनुसार, एप्रिल महिन्याच्या मध्यापर्यंत SPDR Gold Trust (GLD) मध्ये 11.7% ची वाढ दिसली, तर S&P 500 मध्ये केवळ 1.6% ची वाढ झाली. मागील वर्षी GLD ने 64% परतावा दिला होता, तर S&P 500 मागे पडले होते. मध्य पूर्वेतील संघर्ष आणि अमेरिकेतील आर्थिक अस्थिरता यांसारख्या भू-राजकीय (Geopolitical) जोखमींमुळे सोन्याची 'व्हॅल्यू स्टोअर' (Store of Value) म्हणून लोकप्रियता वाढली आहे. ऐतिहासिकदृष्ट्या, गेल्या दोन दशकांत सोन्याचा सरासरी वार्षिक परतावा (CAGR) सुमारे 8.2% राहिला आहे, तर S&P 500 चा परतावा सुमारे 10.1% राहिला आहे. तरीही, अल्प आणि मध्यम मुदतीसाठी बाजारातील ताण (Market Stress) आणि महागाईच्या काळात सोन्याची प्रभावीता दिसून येते. विशेष म्हणजे, जानेवारी 2026 मध्ये सोन्याच्या भावाने $5,595 प्रति औंसचा आतापर्यंतचा उच्चांक गाठला होता.
सोन्याच्या आकर्षणामागील प्रमुख कारणे
सोन्या आणि संबंधित ETFs ला चालना देण्यामागे अनेक कारणे आहेत. सततची भू-राजकीय अस्थिरता, जसे की अमेरिका-इराण संघर्षाची वाढ, सुरक्षित मालमत्तेची (Safe-haven Asset) मागणी वाढवते. सेंट्रल बँका अजूनही मोठ्या प्रमाणात सोने खरेदी करत आहेत; 2026 मध्ये सुमारे 900 टन खरेदीचा अंदाज आहे, ज्यामुळे सोन्याचे महत्त्व त्यांच्या राखीव मालमत्तेत (Strategic Reserve) टिकून आहे. उदयोन्मुख बाजारपेठा, विशेषतः चीन, यामध्ये सक्रिय आहेत. महागाईचा दबाव आणि अमेरिकेतील व्याजदर कपातीसारखे (Rate Cuts) फेडरल रिझर्व्हचे संभाव्य धोरणात्मक बदल यामुळे सोने अधिक आकर्षक ठरते, कारण ते व्याज न देणाऱ्या मालमत्तेवरील होणारा खर्च कमी करते. नियामक बदल (Regulatory Changes) देखील बाजारावर परिणाम करत आहेत. भारतात, SEBI च्या मार्च 2026 च्या मास्टर सर्कुलरनुसार, Gold ETFs ला किमान 95% भौतिक सोने (Physical Gold) किंवा विशिष्ट गोल्ड इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये गुंतवणूक करणे बंधनकारक आहे. यामुळे 'पेपर गोल्ड' (Paper Gold) एक्सपोजर मर्यादित राहील आणि मूल्यांकनाचे प्रमाणीकरण (Standardization) सुधारेल, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांचा विश्वास वाढेल.
खर्च आणि ETF संरचनेबद्दल चिंता
या जोरदार तेजीनंतरही काही चिंता कायम आहेत. मागील वर्षाचा असाधारण परतावा किती काळ टिकेल, हा प्रश्न आहे. SPDR Gold Shares (GLD) सारख्या जुन्या ETFs चा खर्च (Expense Ratio) 0.40% आणि iShares Gold Trust (IAU) चा 0.25% आहे, जो SPDR Gold MiniShares (GLDM) चा सुमारे 0.10%-0.18% किंवा iShares Gold Trust Micro (IAUM) चा 0.07% सारख्या नवीन, कमी खर्चाच्या पर्यायांपेक्षा खूप जास्त आहे. खर्चातील हा फरक दीर्घकालीन परताव्यावर मोठा परिणाम करू शकतो, जरी GLD चे व्यवस्थापनाखालील मालमत्ता (AUM) $160 अब्ज पेक्षा जास्त असली तरी. याव्यतिरिक्त, काही ETFs मध्ये सोन्याचे फ्युचर्स (Futures) आणि डेरिव्हेटिव्ह्ज (Derivatives) ला अधिक परवानगी दिल्याने आर्थिक करारांचे धोके (Financial Contract Risks) वाढले आहेत. याचा अर्थ ETF चे प्रदर्शन भौतिक सोन्याच्या किमतींशी तंतोतंत जुळणार नाही, विशेषतः अत्यंत अस्थिरतेच्या काळात किंवा लीव्हरेज्ड पोझिशन्स (Leveraged Positions) त्वरित विकावी लागल्यास. सोने अलीकडे शेअर बाजाराला मागे टाकत असले तरी, त्याचा ऐतिहासिक CAGR कमी राहिला आहे. 1981 आणि 1990 सारख्या काही भूतकाळातील काळात, आक्रमक व्याजदर वाढ किंवा अनुकूल जागतिक आर्थिक परिस्थितीमुळे ते S&P 500 पेक्षा कमी कामगिरी करणारे ठरले होते. गुंतवणूकदारांनी हे देखील विचारात घेतले पाहिजे की ETFs एक्सपोजर देतात, थेट भौतिक मालकी (Direct Physical Ownership) नाही. त्यामुळे प्रत्यक्ष धातूच्या धारकांचे बाजारातील यंत्रणेकडे दुर्लक्ष करून नियंत्रण कायम राहते.
भविष्य: सावध आशावाद आणि धोरणात्मक गुंतवणूक
विश्लेषकांनी 2026 मध्ये सोन्यासाठी एक सावध पण आशावादी दृष्टिकोन (Cautiously Optimistic Outlook) व्यक्त केला आहे. सेंट्रल बँकांकडून सातत्यपूर्ण मागणी आणि अमेरिकेतील चलनविषयक शिथिलतेच्या (Monetary Easing) अपेक्षांमुळे वर्षाअखेरीस सोन्याचा सरासरी भाव $4,325/oz ते $5,000/oz पर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे. सेंट्रल बँका सोन्याची खरेदी सुरू ठेवतील अशी अपेक्षा आहे, जरी ते ETFs ऐवजी थेट खरेदी करू शकतात. गुंतवणूकदारांचा सहभाग सक्रिय राहिला आहे; एकूण इनफ्लो (Inflow) मजबूत असले तरी, निवडक विक्रीचे (Selective Selling) संकेत देखील मिळत आहेत, जे केवळ परतावा मिळवण्यापेक्षा अधिक धोरणात्मक पोर्टफोलिओ व्यवस्थापनाचे (Portfolio Management) लक्षण आहे. नियामक अद्यतने, विशेषतः भारतात, उत्पादनाच्या अखंडतेत (Integrity) गुंतवणूकदारांचा विश्वास वाढवून अधिक प्रमाणित मूल्यांकनाकडे (Standardized Valuations) नेण्याची शक्यता आहे. तथापि, बाजाराची दिशा शेवटी चालू असलेल्या भू-राजकीय घटना, महागाईचा कल आणि व्यापक आर्थिक स्थिरता या घटकांवर अवलंबून राहील, ज्यांना सोने चांगल्या प्रकारे सामोरे जाऊ शकते.