Whalesbook
अर्थमंत्र्यांचे स्पष्टीकरण आणि जागतिक संकेतांचा विरोधाभास
अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी 23 फेब्रुवारी 2026 रोजी स्पष्ट केले की, भारतात सोन्याची मागणी 'चिंताजनक पातळीवर' पोहोचलेली नाही. त्यांच्या मते, ही मागणी मुख्यत्वे सण-उत्सव आणि शुभ मुहूर्तांसारख्या पारंपरिक कारणांवर आधारित आहे. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाचे (RBI) गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनीही याला दुजोरा देत म्हटले की, भारताची मजबूत अर्थव्यवस्था आणि परकीय चलन साठा (External Sector) यामुळे सोन्याच्या वाढत्या किमतींबाबत सध्या कोणतीही मोठी आर्थिक चिंता नाही. हे आकडेवारीवर आधारित स्पष्टीकरण असले तरी, जागतिक बाजारात सोन्याच्या किमतीत प्रचंड वाढ होत असून, यामागे मध्यवर्ती बँकांकडून मोठ्या प्रमाणावर होणारी खरेदी आणि वाढत्या भू-राजकीय तणावासारखी कारणे आहेत.
आयातीचे आकडे काय सांगतात?
अर्थमंत्र्यांच्या विधानाला छेद देणारे काही आकडेवारी समोर येत आहे. एप्रिल ते डिसेंबर 2025 या कालावधीत, भारतात सोन्याच्या आयातीचे प्रमाण (Volume) तब्बल 18.29% नी घटले आहे. विशेष म्हणजे, याच काळात सोन्याच्या प्रति युनिट किमतीत 24.62% ची वाढ झाली. यामुळे, एकूण आयातीच्या मूल्यात (Value) केवळ 1.83% ची किरकोळ वाढ दिसून येते. यावरून स्पष्ट होते की, आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोन्याच्या किमती वाढल्यामुळे भारतातील प्रत्यक्ष मागणी कमी झाली आहे, जरी सांस्कृतिक मागणी टिकून असली तरी ती आता किमतींना संवेदनशील बनली आहे. भारताची 86% पेक्षा जास्त सोन्याची गरज आयातीवर अवलंबून असल्याने, आंतरराष्ट्रीय किमती आणि रुपयाच्या विनिमय दरातील चढ-उतार याचा थेट परिणाम देशांतर्गत किमतींवर होतो.
पुढील वर्षासाठी काय अंदाज?
जागतिक स्तरावर, मध्यवर्ती बँकांकडून डॉलरला पर्याय म्हणून आणि महागाई व चलन अवमूल्यनाविरुद्ध (Currency Depreciation) एक सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून सोन्याची खरेदी सातत्याने वाढत आहे. अनेक आर्थिक संस्थांनी 2026 सालासाठी सोन्याच्या किमती $4,700 ते $6,500 या दरम्यान राहण्याचा अंदाज व्यक्त केला आहे, तर काही जण यापेक्षाही मोठी वाढ अपेक्षित करत आहेत. जरी रुपयाची मजबुती जागतिक किमतींमधील वाढीचा काही प्रमाणात प्रभाव कमी करत असली तरी, आयातीवरील अवलंबित्व पाहता, भारताला या किमतींच्या वाढीचा सामना करावाच लागणार आहे.
घरगुती गुंतवणूक आणि भविष्यातील ट्रेंड
भारतातील घरांमध्ये अंदाजे $5 ट्रिलियन पेक्षा जास्त किमतीचे सोने, विशेषतः दागिने (जवळपास 75-80% होल्डिंग्स), भौतिक स्वरूपात साठवलेले आहे. हे एक महत्त्वाचे बचत साधन आणि सांस्कृतिक ओळख असले तरी, यातील मोठी रक्कम अर्थव्यवस्थेत फारशी गुंतलेली नाही. जानेवारी 2026 मध्ये गोल्ड ईटीएफ (Gold ETF) मध्ये झालेली वाढ ही गुंतवणूकदारांच्या बदलत्या वृत्तीचे संकेत देते, जिथे इक्विटी म्युच्युअल फंडांपेक्षा जास्त पैसा ईटीएफमध्ये गुंतवला गेला.