गेल्या चार दशकांचा इतिहास पाहिला तर सोने (Gold) गुंतवणुकीसाठी एक दमदार पर्याय ठरले आहे. सोन्याने वार्षिक **११.४%** परतावा दिला असला, तरी हा प्रवास सरळ रेषेत नव्हता. २०१९ ते २०२६ या काळात सोने **२१%** च्या दराने वाढले असले तरी, गुंतवणूकदारांनी सावध राहणे गरजेचे आहे.
भारतीय घरांमध्ये सोन्याला नेहमीच मानाचे स्थान राहिले आहे. मागील ४० वर्षांच्या डेटावर नजर टाकल्यास, सोन्याने ११.४% चा कंपाउंड ॲन्युअल ग्रोथ रेट (CAGR) दिला आहे. मात्र, सोन्यातील वाढ ही नेहमीच चढ-उतारांची राहिली आहे. सोन्याच्या किमतीत अनेकदा stagnation (स्थिरता) येते आणि त्यानंतर अचानक मोठी तेजी (rallies) पाहायला मिळते.
सोन्याच्या किमतीतील सायकल
जे गुंतवणूकदार प्रत्येक वर्षी सोन्यातून मोठ्या नफ्याची अपेक्षा करतात, त्यांना अनेकदा निराशा पदरी पडते. २०१२ ते २०१९ दरम्यान सोन्याचे भाव बऱ्यापैकी स्थिर होते, तर त्यानंतर २०१९ ते सप्टेंबर २०२६ या काळात सोन्याने वार्षिक २१% नी उसळी घेतली. जे गुंतवणूकदार स्थिरतेच्या काळात बाजारातून बाहेर पडले, त्यांनी ही मोठी तेजी गमावली. त्यामुळेच, सोन्यात गुंतवणूक करताना दीर्घकालीन दृष्टीकोन ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
फिजिकल गोल्ड की फायनान्शिअल इन्स्ट्रुमेंट्स?
सण-उत्सवाच्या काळात, विशेषतः दिवाळी किंवा धनत्रयोदशीला सोन्याचे दागिने खरेदी करणे ही आपली परंपरा आहे. मात्र, दागिने खरेदी करताना द्यावे लागणारे मेकिंग चार्जेस (Making Charges), घट आणि टॅक्स यामुळे आपल्या हातातील नेट रिटर्न (Net Return) कमी होतो. अशा वेळी Gold Exchange Traded Funds (ETFs) किंवा Sovereign Gold Bonds (SGBs) हे पर्याय अधिक फायदेशीर ठरतात. यात दागिने बनवण्याचा खर्च किंवा स्टोरेजचा त्रास नसून, सोन्याच्या किमतीतील वाढीचा थेट फायदा मिळतो.
अलीकडील परताव्याचा सापळा
२०१९ ते २०२६ या काळातील २१% परतावा पाहून भविष्यासाठी त्याच अंदाजावर अवलंबून राहणे जोखमीचे ठरू शकते. सोन्याचे परतावे हे लिनियर नसतात. त्यामुळे सोने हे एक 'हेजिंग इन्स्ट्रुमेंट' (Hedge against volatility) म्हणून आपल्या पोर्टफोलिओमध्ये असावे, केवळ शॉर्ट-टर्म नफ्यासाठी नाही. पोर्टफोलिओचे योग्य नियोजन आणि दीर्घकालीन जोखीम व्यवस्थापन हीच यशाची गुरुकिल्ली आहे.