सोने: भाव तेजीत की मंदीत? कच्च्या तेलामुळे महागाईची भीती, पण व्याजदर वाढीचा धोका कायम!

कच्च्या तेलाचा भडका आणि महागाईची चिंता

२९ एप्रिल २०२६ रोजी सोन्याच्या (Gold) दरांवर दुहेरी दबाव दिसून आला. इराणच्या बंदरांवर नाकेबंदी आणि हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतील तणावासारख्या वाढत्या भू-राजकीय घडामोडींमुळे कच्च्या तेलाच्या (Crude Oil) किमतीत मोठी वाढ झाली. यामुळे महागाई वाढण्याची शक्यता वाढली. सामान्यतः, ऊर्जेच्या वाढत्या किमती महागाई आणि अस्थिरतेपासून बचाव करण्यासाठी सोन्याला सुरक्षित गुंतवणूक (Safe Haven) म्हणून अधिक आकर्षक बनवतात. आंतरराष्ट्रीय स्पॉट गोल्ड $४,६०० प्रति औंसच्या आसपास व्यवहार करत असल्याचे दिसले.

व्याजदर वाढीच्या भीतीमुळे तेजीला लगाम

मात्र, महागाई वाढल्याने व्याजदर वाढीची (Interest Rate Hike) चिंताही वाढली. उच्च महागाईमुळे अमेरिकेची फेडरल रिझर्व्ह (U.S. Federal Reserve), युरोपियन सेंट्रल बँक (European Central Bank), बँक ऑफ इंग्लंड (Bank of England) आणि बँक ऑफ कॅनडा (Bank of Canada) सारख्या मध्यवर्ती बँका व्याजदर उच्च ठेवू शकतात किंवा वाढवू शकतात, ज्यामुळे दरात कपात होण्यास विलंब होऊ शकतो. उच्च व्याजदरांमुळे, उत्पन्न न देणारे सोने (Non-yielding Asset) बाँड्ससारख्या व्याज-देणाऱ्या गुंतवणुकींच्या तुलनेत कमी आकर्षक ठरते. यामुळे सोन्याला होल्ड करण्याचा खर्च वाढतो. त्यामुळे, महागाईची भीती सोन्याला आधार देत असली तरी, चलनविषयक धोरणांच्या (Monetary Policy) अपेक्षांमुळे सोन्यावर दबावही येत होता.

भारतातील सोन्याचा प्रीमियम आणि मध्यवर्ती बँकांवर लक्ष

भारतात, सोन्याच्या किमतीत लक्षणीय प्रीमियम दिसून आला. २४ कॅरेट सोन्याचा भाव ₹१,५०,४६७ प्रति १० ग्रॅमवर पोहोचला, तर दुबईत हाच भाव ₹१,४१,८३९ होता. हा फरक सुमारे ६.०८% इतका आहे. हे स्थानिक मागणीतील ताकद किंवा आयात घटकांचा भारतीय बाजारावर परिणाम दर्शवते. गुंतवणूकदार जागतिक आणि देशांतर्गत ट्रेंडवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत. अमेरिकन फेडरल रिझर्व्ह आपल्या बेंचमार्क व्याजदरात सलग तिसऱ्या बैठकीत ३.५%-३.७५% दरम्यान ठेवण्याची अपेक्षा होती, जी दरात कपात थांबवण्याचे संकेत देते. यामुळे व्याजदर उच्च राहण्याची अपेक्षा अधिकच दृढ झाली, जी सोन्यासाठी दबाव निर्माण करू शकते. फेडरल रिझर्व्हचे चेअरमन जेरोम पॉवेल यांच्या संभाव्य बदलांबद्दलही अनिश्चितता होती.

डॉलरची मजबुती आणि बदलती गतीशीलता

जागतिक स्तरावर, एप्रिल २०२६ च्या उत्तरार्धात सोन्याचे दर कमी झाले, ते $४,६०० प्रति औंसच्या खाली व्यवहार करत होते. याचा अर्थ अमेरिकन डॉलरची (U.S. dollar) मजबुती, ट्रेझरी यील्ड्समधील (Treasury yields) वाढ आणि मध्यवर्ती बँकांच्या धोरणांबद्दलच्या अपेक्षा यांनी सुरक्षित गुंतवणुकीच्या मागणीवर तात्पुरते वर्चस्व गाजवले. कच्च्या तेलाच्या वाढीमुळे महागाईची भीती वाढत असली तरी, चलनविषयक धोरणांचा विचार हा २९ एप्रिल रोजी मुख्य चालक ठरला. भारतात, पहिल्या तिमाहीत गोल्ड ईटीएफमध्ये (Gold ETFs) मजबूत वाढ झाली, जरी मार्चमधील प्रवाह कमी झाला, तरी बाजारातील अनिश्चिततेत गुंतवणूकदार सोन्याला विविधता आणणारे साधन म्हणून पाहत आहेत.

सोन्यासाठी संभाव्य धोके

सोन्याच्या गुंतवणूकदारांना महत्त्वपूर्ण धोक्यांचा सामना करावा लागत आहे. डॉलरची ताकद आणि वाढते ट्रेझरी यील्ड्स सोन्याला होल्ड करण्याचा खर्च वाढवतात आणि फेडरल रिझर्व्ह व्याजदर अधिक काळ उच्च ठेवू शकते, असे सूचित करते. मध्य पूर्व तणावातील घट झाल्यास सोन्याचे सुरक्षित गुंतवणुकीचे प्रीमियम कमी होऊ शकते, ज्यामुळे किमती घसरू शकतात. या घटकांमुळे सोन्याचे दर २८ एप्रिल रोजी तीन आठवड्यांच्या नीचांकी पातळीवर आले होते, काही विश्लेषकांनी जर सपोर्ट लेव्हल्स तुटल्यास $३,४०० प्रति औंसपर्यंत घसरण अपेक्षित आहे. बाजारपेठ मध्यवर्ती बँका तात्काळ दर कपातीपेक्षा किंमत स्थिरतेला प्राधान्य देईल असे दिसते, जे मौल्यवान धातूंसाठी सामान्यतः हानिकारक असते. मार्चमधील ईटीएफच्या कमी झालेल्या प्रवाहामुळे नफावसुलीची (Profit-taking) शक्यताही दिसून येते. तेलाचे धक्के सोन्याला चालना देऊ शकत असले तरी, चलनविषयक धोरण आणि डॉलरची ताकद हे अधिक प्रभावी घटक ठरतात.

सोन्यासाठी संमिश्र दृष्टीकोन

पुढील काळात, विश्लेषकांचे मत संमिश्र आहे. काही जण सोन्याच्या किमतीत अस्थिर श्रेणीत व्यवहार होण्याची अपेक्षा करतात, तर काही जण वाढीची शक्यता पाहतात. २०२६ च्या वर्षाअखेरीस सोन्याच्या किमती $४,९०० ते $५,५०० प्रति औंसपर्यंत जाण्याचा अंदाज आहे, जो मध्यवर्ती बँकांची खरेदी, डी-डॉलरायझेशनचे प्रयत्न आणि महागाईच्या चिंतांवर आधारित आहे. तथापि, नजीकच्या काळातील किमतीतील चढ-उतार हे मध्यवर्ती बँकांच्या धोरणांचे संकेत, भू-राजकीय घडामोडी आणि अमेरिकन डॉलरची ताकद यावर अवलंबून राहतील. या स्पर्धात्मक शक्तींमुळे बाजारपेठेत किमतीतील चढ-उतार कायम राहण्याची शक्यता आहे.