सोने भाव रॉकेट! जागतिक तणाव कमी होण्याच्या आशेने मोठी झेप, महागाईची चिंता फिटली

भू-राजकीय घडामोडींनी सोन्याला दिलासा

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणमधून लवकर माघार घेण्याचे सूतोवाच केल्यानंतर सोन्याचे भाव आठवड्याच्या उच्चांकावर पोहोचले आहेत. बाजारपेठ याला भू-राजकीय तणाव कमी होण्याची चिन्हे म्हणून पाहत आहे. विशेष म्हणजे, सोन्याने गेल्या दशकातील सर्वात मोठी मासिक घसरण अनुभवल्यानंतर हा दिलासा मिळाला आहे. स्पॉट गोल्डची किंमत $4,700 प्रति औंसच्या वर गेली, तर चांदीही $75 च्या जवळपास पोहोचली. भारतीय MCX फ्युचर्समध्येही वाढ दिसून आली. अर्थतज्ज्ञ पीटर शिफ (Peter Schiff) यांनी नमूद केल्यानुसार, सोन्याने मार्च 23 च्या नीचांकी पातळीवरून सुमारे 15% ची उसळी घेतली आहे, ज्यामुळे एप्रिल महिना हा 1980 नंतरचा सोन्यासाठी सर्वोत्तम महिना ठरू शकतो.

बाजारात विरोधाभासी घटक

सध्या बाजारात अनेक विरोधाभासी घटक काम करत आहेत. इराण आणि स्ट्रेट ऑफ होर्मुझमधील घडामोडींमुळे कच्च्या तेलाच्या किमती अजूनही उच्च पातळीवर आहेत. ब्रेंट क्रूड सुमारे $105 प्रति बॅरल आणि WTI सुमारे $102 प्रति बॅरलवर आहे. या वाढत्या तेलाच्या किमती महागाई वाढवण्याची चिंता निर्माण करत आहेत. यामुळे बाजाराला अपेक्षा आहे की अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हकडून यावर्षी व्याजदरात कपात होण्याची शक्यता कमी आहे, उलट महागाई कायम राहिल्यास दर वाढण्याचीही शक्यता आहे. दुसरीकडे, डॉलर इंडेक्स 99 च्या पातळीवर घसरल्यामुळे इतर चलन वापरणाऱ्या खरेदीदारांसाठी सोने स्वस्त झाले आहे, ज्यामुळे त्याला आणखी आधार मिळाला. मार्च महिन्यात ब्रेंट क्रूडने जून 1988 नंतरची सर्वात मोठी मासिक वाढ नोंदवली, जी ऊर्जा बाजारातील अस्थिरता दर्शवते.

धोके आणि भविष्यातील अंदाज

त्वरित दिलासा मिळाला असला तरी, काही मोठे धोके अजूनही कायम आहेत. अमेरिकेचे इराणमधून बाहेर पडणे निश्चित नाही आणि इराणच्या अटींमुळे स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ असुरक्षित राहू शकते. तेलाच्या किमती सातत्याने वाढल्यास महागाई आणखी वाढू शकते. विश्लेषकांचे म्हणणे आहे की यामुळे मागणी कमी होऊ शकते किंवा आर्थिक मंदीचे संकेत मिळू शकतात, ज्यामुळे उच्च तेलाच्या किमती 6-8 महिन्यांपेक्षा जास्त काळ टिकणे कठीण आहे. वाढत्या ऊर्जा खर्चामुळे खाण कंपन्यांच्या (gold miners) कार्यान्वयन खर्चातही वाढ होते. काही जण भविष्यात सोन्याचे भाव $4,800-$5,000 पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज लावत आहेत, परंतु किमतीत मोठी अस्थिरता अपेक्षित आहे. मार्चमध्ये यू.एस. डॉलर इंडेक्समध्ये 2.3% वाढ झाली होती, जी भू-राजकीय तणाव पूर्णपणे निवळल्यास सोन्यावर दबाव आणू शकते.

बाजाराचा कल

सध्या बाजारातील कल मौल्यवान धातूंसाठी (precious metals) सावध आशावादाकडे झुकलेला आहे. मार्च महिना कठीण असला तरी, सध्याचे भू-राजकीय घटक आणि कमकुवत डॉलर सोन्याला आधार देत आहेत. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या अंदाजानुसार, आर्थिक मंदी आणि व्याजदर कपातीच्या वेळेनुसार भविष्यात सोन्यात 5-15% वाढ अपेक्षित आहे. मात्र, मजबूत आर्थिक वाढ याला आव्हान देऊ शकते. सध्याच्या आर्थिक अनिश्चिततेत आणि चलन ट्रेंडमध्ये कॅनेडियन सोन्याचे स्टॉक्स आकर्षक वाटत आहेत, पण अल्पावधीत अस्थिरता संभवते. यू.एस. फेडरल रिझर्व्ह आपल्या एप्रिलमधील बैठकीत व्याजदर स्थिर ठेवण्याची अपेक्षा आहे. महागाईचे धोके पाहता यावर्षी व्याजदर कपातीची शक्यता कमी आहे. अशा परिस्थितीत, जिथे महागाई स्थिर राहते आणि दरही स्थिर असतात, तिथे सोने आणि चांदी महागाईपासून बचावासाठी (inflation hedge) उपयुक्त ठरतात. मात्र, अल्पकालीन किमतीतील हालचालींसाठी भू-राजकीय तणावाचे निराकरण हाच मुख्य घटक राहील.