सोने-चांदीचा भाव गगनाला भिडला! भू-राजकीय तणावामुळे गुंतवणूकदारांची 'सेफ हेवन'कडे धाव

भू-राजकीय तणावामुळे सोने-चांदीला मोठी झळाळी

सध्या जगभरात भू-राजकीय तणाव वाढत असल्यामुळे गुंतवणूकदार मोठ्या प्रमाणात सुरक्षित गुंतवणूक (Safe Haven Assets) असलेल्या सोने आणि चांदीकडे वळत आहेत. विशेषतः, अमेरिकेकडून इराणवर संभाव्य लष्करी कारवाईची चर्चा आणि रशिया-युक्रेन वाटाघाटींमध्ये आलेली मरगळ यामुळे जागतिक अनिश्चितता वाढली आहे. या परिस्थितीचा थेट परिणाम म्हणून, भारतीय सराफ बाजारात चांदीच्या किमतीत तब्बल ₹18,000 ची वाढ होऊन ती ₹2,64,000 प्रति किलोवर पोहोचली, जी 7.32% ची वाढ आहे. त्याचबरोबर, सोन्याचे भाव ₹1,950 नी वधारून 1.24% ची तेजी दाखवत ₹1,58,650 प्रति १० ग्रॅम झाले. आंतरराष्ट्रीय बाजारातही (Global Market) स्पॉट सिल्व्हर 1.03% नी वाढून $77.97 प्रति औंस तर सोने $4,991.24 प्रति औंसवर होते. सध्याच्या अंदाजानुसार, सोने जवळपास $5,000 आणि चांदी $78 प्रति औंसच्या आसपास व्यवहार करत आहेत. ऐतिहासिकदृष्ट्या पाहिल्यास, अशा भू-राजकीय संकटांच्या काळात सोने-चांदीचे भाव नेहमीच वधारले आहेत.

पुढील वाटचाल कशावर अवलंबून?

जरी भू-राजकीय तणावामुळे सोन्या-चांदीला सध्या आधार मिळत असला तरी, गुंतवणूकदारांचे लक्ष अमेरिकेकडून येणाऱ्या महत्त्वाच्या आर्थिक आकडेवारीकडे लागले आहे. यामध्ये अमेरिकेचा GDP (Gross Domestic Product) आणि PCE (Personal Consumption Expenditures) महागाईचा डेटा समाविष्ट आहे. या डेटाचा परिणाम अमेरिकेची मध्यवर्ती बँक फेडरल रिझर्व्ह (Federal Reserve) व्याजदरांबाबत काय धोरण घेईल यावर होईल, जो सोन्या-चांदीच्या किमतींसाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरेल. डॉलरच्या तुलनेत सोने-चांदीच्या किमती सहसा उलटी चालतात, त्यामुळे फेडरल रिझर्व्हचे व्याजदर कपातीबाबतचे संकेत बाजारासाठी दिशादर्शक ठरतील. तज्ज्ञांच्या मते, भू-राजकीय घटनांमुळे 'सेफ हेवन' मागणी वाढते, परंतु फेडरल रिझर्व्हच्या व्याजदर आणि महागाईवरील धोरणांचा या तेजीला मर्यादा आणण्यात किंवा चालना देण्यात मोठा वाटा असतो.

बाजारातील स्थिती

भू-राजकीय तणावाच्या काळात शेअर बाजारासारखी रिस्क मालमत्ता (Risk Assets) अनेकदा घसरते. अशावेळी सोने-चांदीसारखी सुरक्षित गुंतवणूक अधिक आकर्षक ठरते. गेल्या वर्षी AI स्टॉक्सनी चांगली कामगिरी केली असली तरी, यावर्षी सोन्याने 'सेफ हेवन' म्हणून मोठी झेप घेतली आहे.

संभाव्य धोके आणि आव्हाने (Bear Case)

सध्याच्या तेजीनंतरही काही धोके आहेत, ज्यामुळे हे वाढलेले दर टिकून राहणे कठीण होऊ शकते. जर भू-राजकीय तणाव कमी झाला, तर किमतींमध्ये मोठी घसरण होऊ शकते. तसेच, महागाई कायम राहिल्यास किंवा फेडरल रिझर्व्हने कठोर धोरण (Hawkish Policy) अवलंबावे लागल्यास, व्याजदर वाढण्याची शक्यता आहे. यामुळे डॉलर मजबूत होईल आणि व्याज-उत्पन्न देणाऱ्या मालमत्ता अधिक आकर्षक ठरतील, ज्याचा दबाव सोन्या-चांदीवर येईल. याव्यतिरिक्त, लूनर न्यू इअर सुट्ट्यांमुळे बाजारात तरलता (Liquidity) कमी असू शकते, ज्यामुळे किमतींमध्ये अधिक अस्थिरता (Volatility) येऊ शकते. काही तज्ज्ञांनी दिलेल्या माहितीनुसार, सध्याच्या बाजारातील परिस्थितीमुळे आणि तरलता कमी असल्याने सोन्याच्या किमतीचे लक्ष्य (Gold Target) कमी केले जाऊ शकते. भूतकाळातील 'हंट ब्रदर्स' सारख्या घटना दाखवतात की सट्टेबाजीच्या तेजीनंतर बाजार नियामक हस्तक्षेपामुळे अचानक कोसळू शकतो.

भविष्यातील अंदाज

सध्या भू-राजकीय धोके आणि अमेरिकेचे महत्त्वाचे आर्थिक आकडे व फेडरल रिझर्व्हचे धोरण या दोन्हीकडे बाजाराचे लक्ष असल्याने सोने-चांदीमध्ये अस्थिरता कायम राहण्याची शक्यता आहे. मध्यवर्ती बँकांकडून सोन्याची वाढती खरेदी आणि गुंतवणूकदारांच्या विविधीकरण (Diversification) धोरणांमुळे सोन्याला आधार मिळण्याची अपेक्षा आहे. मात्र, आगामी PCE महागाई आणि GDP अहवाल व्याजदरांची दिशा ठरवण्यासाठी निर्णायक ठरतील, ज्याचा थेट परिणाम सोन्या-चांदीच्या किमतींवर होईल. वर्षभरासाठी सोन्याच्या किमतीचे अंदाज $3,575 ते $5,750 प्रति औंस या दरम्यान वर्तवले जात आहेत, जे बाजारातील उच्च अनिश्चितता दर्शवते. जागतिक अस्थिरता, आर्थिक धोरणे आणि चलन हालचाली यांचा खेळ पुढील काही महिने बाजाराची दिशा ठरवत राहील.