सोनं-चांदी महागात! मध्य पूर्वेतील तणावामुळे किमती भडकल्या, गुंतवणूकदारांनी काय करावे?

भू-राजकीय तणावाचा थेट परिणाम

मध्य पूर्वेतील वाढत्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर, आज सोने आणि चांदी यांसारख्या सुरक्षित गुंतवणुकींमध्ये (safe-haven assets) मोठी तेजी दिसून आली. मल्टी कमोडिटी एक्सचेंज (MCX) वर, सोन्याचे फ्युचर्स ₹5,497 नी वाढून ₹1,67,601 वर पोहोचले, जे 3.39% ची वाढ दर्शवते. चांदीच्या फ्युचर्समध्ये तर याहून मोठी उसळी पाहायला मिळाली, चांदी ₹9,806 नी वाढून ₹2,92,450 वर गेली, म्हणजेच 3.47% चा फायदा झाला.

अमेरिकेचे आणि इस्रायलचे इराणवरील हल्ले आणि त्यानंतरच्या घडामोडींमुळे जागतिक बाजारात अनिश्चितता आणि तणाव वाढला आहे. अशा परिस्थितीत, गुंतवणूकदार शेअर बाजारासारख्या अधिक जोखमीच्या मालमत्तांमधून (riskier assets) बाहेर पडून सोने आणि चांदीसारख्या स्थिर मालमत्तांमध्ये पैसे गुंतवतात. सध्या सोने ₹1,65,000–₹1,70,000 च्या रेंजमध्ये स्थिरावले आहे, तरीही ते सर्वकालीन उच्चांकांच्या (all-time highs) जवळ असून महत्त्वपूर्ण सपोर्ट लेव्हलच्या वर टिकून आहे.

जागतिक बाजारावर आणि इतर क्षेत्रांवर परिणाम

याचबरोबर, भू-राजकीय तणावाचा फटका इतर बाजारपेठांनाही बसला आहे. कच्च्या तेलाच्या (Crude oil) किमती प्रचंड वाढल्या आहेत. ब्रेंट क्रूड 13% नी वाढून $82 प्रति बॅरलवर पोहोचले, तर वेस्ट टेक्सास इंटरमीडिएट (WTI) $72.50 प्रति बॅरलवर व्यवहार करत आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनीतून (Strait of Hormuz) होणाऱ्या पुरवठ्यात व्यत्यय येण्याची भीती हे याचे मुख्य कारण आहे.

तेलाच्या वाढत्या किमतींमुळे महागाई वाढण्याची चिंता अधिकच गडद झाली आहे, ज्यामुळे सोन्यासारख्या महागाईपासून संरक्षण देणाऱ्या मालमत्तांची मागणी वाढली आहे. याउलट, आशियाई शेअर बाजार (Asian equities) जसे की निक्केई 225 मध्ये घसरण दिसली आणि वॉल स्ट्रीटवरही (Wall Street) सपाट सुरुवातीचे संकेत होते. यामुळे बाजारात 'रिस्क-ऑफ' (risk-off) सेंटिमेंट स्पष्टपणे दिसून येत आहे.

ऐतिहासिक दाखले आणि अस्थिरतेचा इशारा

ऐतिहासिकदृष्ट्या, मध्य पूर्वेतील संघर्षामुळे सोने आणि चांदीच्या किमतीत तात्पुरती पण मोठी वाढ दिसून आली आहे. मात्र, बाजारातील तज्ञ सावध करत आहेत की, जर या संघर्षात काही तोडगा निघाला किंवा तणाव कमी होण्याची चिन्हे दिसली, तर या तेजीनंतर नफावसुली (profit-taking) होण्याची शक्यता आहे. सोने आणि चांदीत 3% ते 6% ची वाढ झाल्यानंतर ही शक्यता अधिक वाढते.

चांदीसाठी लांब पल्ल्याचा तेजीचा दृष्टिकोन कायम असला तरी, ₹2,50,000 ते ₹2,70,000 च्या सपोर्ट लेव्हलखाली गेल्यास घसरण वाढू शकते. सर्वसामान्य गुंतवणूकदारांना अचानक खरेदी (panic buying) टाळण्याचा सल्ला दिला जात आहे, कारण तणाव कमी झाल्यास या किमती वेगाने खाली येऊ शकतात.

तज्ञांचे अंदाज आणि दीर्घकालीन मागणी

LKP Securities चे Jateen Trivedi यांच्या मते, सध्याच्या भू-राजकीय चिंतेमुळे बुलियन बाजारात (bullion markets) तेजीची सुरुवात अपेक्षित आहे. Enrich Money चे CEO Ponmudi R म्हणतात की, सोने ₹1,65,000 च्या वर टिकून राहिल्यास तेजी कायम राहू शकते.

भू-राजकीय घटकांव्यतिरिक्त, सोने आणि चांदीच्या मागणीला इतरही आधार आहेत. जगभरातील सेंट्रल बँका (Central banks) आपल्या परकीय चलन साठ्यात (foreign exchange reserves) वाढ करण्यासाठी सोन्याची खरेदी करत आहेत. चांदीला औद्योगिक क्षेत्रांकडूनही (industrial demand) मोठी मागणी आहे, विशेषतः सौर ऊर्जा, इलेक्ट्रिक वाहने (EVs) आणि इलेक्ट्रॉनिक्स उद्योगातून. Macquarie च्या अंदाजानुसार, २०२६ पर्यंत सोन्याची सरासरी किंमत $4,323 प्रति औंस आणि चांदीची $62 प्रति औंस राहण्याची शक्यता आहे.

संभाव्य धोके आणि गुंतवणूकदारांसाठी सल्ला

या अचानक आलेल्या तेजीमागे मोठे धोकेही आहेत. सर्वात मोठा धोका म्हणजे या संघर्षावर तोडगा निघणे. जर मध्य पूर्वेतील तणाव लवकर कमी झाला, तर गुंतवणूकदार नफा कमावण्यासाठी विक्री करू शकतात आणि सध्याची तेजी संपुष्टात येऊ शकते.

तसेच, जर व्याजदरात कपात (interest rate cuts) उशिराने झाली किंवा कमी प्रमाणात झाली, तर सोन्यासारख्या मालमत्तांमधील गुंतवणूकदारांची रुची कमी होऊ शकते. तेलाच्या वाढत्या किमती एका बाजूने महागाई आणि सुरक्षित गुंतवणुकीला चालना देत असल्या तरी, पुरवठ्याच्या समस्या सुटल्यास या तेजीतही उलथापालथ होऊ शकते. विशेषतः चांदीसारख्या धातूंमध्ये अचानक वाढ होणे हे सट्टा (speculation) स्वरूपाचे असू शकते, जे त्वरित उलटूनही पडू शकते.

गुंतवणूकदारांनी सावधगिरी बाळगली पाहिजे. सोने-चांदी हे पोर्टफोलिओचे स्थिरीकरण (portfolio stabilizers) करणारे घटक आहेत, ते त्वरित नफा मिळवण्याचे साधन नाहीत. सध्याची किंमत वाढ मुख्यत्वे तात्पुरत्या भू-राजकीय भावनांवर आधारित आहे.