जागतिक अन्नधान्य महागात! ऊर्जा संकट आणि खतांच्या दरवाढीने पुरवठा धोक्यात

ऊर्जा संकटाचा अन्नधान्याच्या किमतींवर परिणाम

मार्च 2026 मध्ये जागतिक अन्नधान्य कमोडिटीच्या किमतीत वाढ कायम राहिली. FAO फूड प्राइस इंडेक्स (FAO Food Price Index) 128.5 पॉइंट्सवर पोहोचला, जो फेब्रुवारीच्या तुलनेत 2.4% आणि मागील वर्षाच्या तुलनेत 1.0% अधिक आहे. या वाढीचे मुख्य कारण म्हणजे ऊर्जा किमतीत झालेली मोठी झेप, जी मध्य पूर्वेतील वाढत्या भू-राजकीय संघर्षांमुळे (geopolitical conflict) झाली. ब्रेंट क्रूड (Brent crude) सारख्या बेंचमार्क कच्च्या तेलाच्या (crude oil) किमती $112 प्रति बॅरलच्या वर गेल्या, ज्यामुळे जागतिक पुरवठा साखळीत (global supply chains) महागाई वाढली.

वाढत्या उत्पादन खर्चामुळे शेतकरी हैराण

ऊर्जा संकटामुळे शेतकऱ्यांवर खर्चाचा प्रचंड बोजा वाढला आहे. खतांच्या (fertilizer) आंतरराष्ट्रीय किमतीत मोठी वाढ झाली आहे. युरियाच्या (Urea) किमती फेब्रुवारी अखेरपासून सुमारे 50% वाढून $400-$490 प्रति मेट्रिक टनवरून जवळपास $700 पर्यंत पोहोचल्या आहेत. DAP आणि MAP खतांच्या किमती 30% पेक्षा जास्त वाढल्या आहेत. नैसर्गिक वायूच्या (natural gas) वाढत्या किमती हे खतांच्या दरवाढीमागील प्रमुख कारण आहे, ज्यामुळे 2026 मध्ये शेतकऱ्यांचा प्रति एकर उत्पादन खर्च वाढण्याची शक्यता आहे.

प्रमुख अन्नधान्यांवर परिणाम

वाढत्या ऊर्जा आणि उत्पादन खर्चामुळे विविध अन्नधान्यांच्या किमतींवर परिणाम होत आहे. वनस्पती तेलाच्या (Vegetable oil) किमती मार्चमध्ये 5.1% वाढल्या, कारण कच्च्या तेलाच्या वाढीमुळे बायोफ्युएल्सच्या (biofuels) मागणीत वाढ होण्याची अपेक्षा आहे. साखरेच्या (Sugar) किमती 7.2% वाढल्या, कारण ब्राझील (Brazil) ऊर्जा बाजारातील तेजीमुळे ऊस इथेनॉल उत्पादनाकडे वळवू शकतो. धान्यांच्या (Cereal) किमती 1.5% ने वाढल्या, विशेषतः अमेरिकेतील दुष्काळ आणि ऑस्ट्रेलियातील पेरणीच्या कमी शक्यतेमुळे गव्हाच्या (Wheat) किमतीत 4.3% वाढ झाली. मात्र, तांदळाच्या (Rice) किमती 3.0% ने घसरल्या.

भविष्यातील पुरवठ्याचा धोका

सध्या जागतिक धान्याचा पुरवठा (cereal supplies) पुरेसा असला तरी, खतांच्या वाढत्या किमती भविष्यातील अन्न पुरवठ्यासाठी मोठा, दुर्लक्षित धोका निर्माण करत आहेत. जर खतांच्या किमती उच्च राहिल्यास, शेतकरी त्यांचा वापर कमी करू शकतात, पेरणी क्षेत्र घटवू शकतात किंवा पिके बदलू शकतात, ज्यामुळे भविष्यात उत्पादन घटू शकते. अनेक शेतकरी 2026 च्या हंगामात वाढत्या उत्पादन खर्चांमुळे नुकसान होण्याची शक्यता वर्तवत आहेत.

महागाई कायम राहण्याचे संकेत

विश्लेषकांच्या मते, सध्याची परिस्थिती अन्नपदार्थांमध्ये सतत महागाई (sustained inflation) राहण्याचे संकेत देत आहे. वाढत्या उत्पादन खर्चामुळे आणि जागतिक अस्थिरतेमुळे शेती क्षेत्रासमोर अन्न पुरवठा स्थिर ठेवण्याचे मोठे आव्हान आहे.