सोनं-चांदीवर डॉलरचा दबाव कायम! जागतिक बाजारात घसरण, रुपयाने दिला थोडा आधार

देशांतर्गत बाजारात संमिश्र चित्र

गेल्या आठवड्यात मल्टी कमोडिटी एक्सचेंज (MCX) वर सोनं आणि चांदीच्या फ्युचर्समध्ये संमिश्र व्यवहार दिसून आले. सोन्याचा जून करार ₹2,425 (1.65%) ने वाढला, तर चांदीचा मे डिलिव्हरी करार ₹4,541 (2%) नी वर चढला. तीन आठवड्यांच्या सलग घसरणीनंतर ही वाढ दिसली. रुपयातील कमजोरी आणि बिटकॉइनमधील घसरण यामुळे गुंतवणूकदारांनी काही प्रमाणात पैसे काढले होते, परंतु जागतिक स्तरावर आर्थिक दबावामुळे मौल्यवान धातूंच्या किमती कमी होत आहेत, याच्या विरोधात हा स्थानिक पातळीवरील नफा आहे.

डॉलरची ताकद 'सेफ हेवन' मागणीवर भारी

पश्चिम आशियातील वाढत्या भू-राजकीय तणावामुळे सोन्या-चांदीसारख्या धातूंना 'सेफ हेवन' म्हणून मागणी वाढणे अपेक्षित होते. मात्र, एप्रिल 2026 च्या आकडेवारीनुसार, अमेरिकन डॉलरची अभूतपूर्व मजबुती आणि आर्थिक लवचिकता हा प्रमुख घटक ठरला. मार्च 2026 मध्ये सोनं तब्बल 11.3% घसरून $4,099.52 प्रति औंसवर आले, जे नोव्हेंबर 2025 नंतरचा नीचांक होता. चांदी 19.9% घसरून $75.1 प्रति औंसवर पोहोचली. विश्लेषकांच्या मते, मजबूत डॉलर, वाढलेले बाँड यील्ड्स (bond yields) आणि पैशांची गरज (liquidity needs) यामुळे पारंपरिक 'सेफ हेवन'ची मागणी कमी झाली आहे. बाजाराचे लक्ष आता महागाईच्या भीतीवर आणि मध्यवर्ती बँका व्याजदर जास्त ठेवतील या अपेक्षेवर आहे, ज्यामुळे सोन्यासारख्या उत्पन्नाशिवाय असलेल्या मालमत्ता कमी आकर्षक ठरत आहेत.

रुपयाची सुधारणा: मर्यादित दिलासा

भारतीय रुपयाची कामगिरी देशांतर्गत सोन्या-चांदीच्या किमतींवर मोठा परिणाम करते. २७ मार्च 2026 रोजी डॉलरच्या तुलनेत 95 चा टप्पा ओलांडल्यानंतर आणि 94.84 चा नीचांक गाठल्यानंतर, रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या (RBI) हस्तक्षेपामुळे २ एप्रिल 2026 पर्यंत रुपया 1.6% सुधारून 93.19 वर आला. भांडवली ओघ (capital outflows), वाढत्या तेलाच्या किमती आणि वाढते व्यापारी तूट (trade deficit) यामुळे रुपया कमकुवत झाला होता, परंतु RBI च्या हस्तक्षेपामुळे अस्थिरता कमी झाली. रुपयाच्या या सुधारणेने देशांतर्गत बाजारात काही आधार दिला असला तरी, जागतिक स्तरावर डॉलरची ताकद अजूनही सोन्यासाठी एक मोठा अडथळा आहे.

गोल्ड-सिल्व्हर रेशो आणि औद्योगिक मागणी

सोनं आणि चांदीच्या मूल्याचे प्रमाण दर्शवणारे गोल्ड-सिल्व्हर रेशो (Gold-Silver Ratio) सध्या सुमारे 63-65 आहे. हे दर्शवते की 2026 च्या सुरुवातीच्या तुलनेत, जेव्हा हे प्रमाण 46.20 च्या जवळ होते, तेव्हा चांदीच्या तुलनेत सोनं अधिक आकर्षक आहे. सामान्यतः 60:1 ते 70:1 मधील गुणोत्तर वाजवी मानले जाते. सोन्याचे आकर्षण त्याच्या चलन आणि सुरक्षित आश्रयस्थान भूमिकेमुळे आहे, तर चांदीची किंमत औद्योगिक मागणीशी, विशेषतः सौर आणि इलेक्ट्रॉनिक्स उद्योगात, जोडलेली आहे. तथापि, व्यापक आर्थिक वातावरण आणि बिटकॉइनमधील 23% घसरण यांसारख्या गुंतवणूक प्रवाहांचा सध्या या घटकांवर प्रभाव आहे.

'सेफ हेवन' मागणी का कमी होत आहे?

अलीकडील बाजारातील घडामोडी दर्शवतात की भू-राजकीय भीती आता मौल्यवान धातूंना आपोआप चालना देत नाही. 2026 मधील 'भू-राजकीय विरोधाभास' (geopolitical paradox) स्पष्ट करतो की महागाईची भीती आणि मजबूत डॉलर हे पारंपरिक सुरक्षित आश्रयस्थानाच्या तर्काला कसे दुर्लक्षित करू शकतात. डॉलर मजबूत असल्याने इतर चलनांमध्ये व्यवहार करणाऱ्या खरेदीदारांसाठी सोनं महाग होते, तर ट्रेझरी यील्ड्स वाढल्याने सोन्यासारख्या उत्पन्न नसलेल्या मालमत्ता ठेवण्याचा खर्च वाढतो. रोख रकमेची गरज (liquidity crises) आणि सक्तीची विक्री (forced selling) यामुळे सोन्यासारख्या धातूंची विक्री मार्जिन कॉल पूर्ण करण्यासाठी कशी केली जाऊ शकते, हे देखील दिसून आले आहे. सोन्या-चांदीच्या किमतींमध्ये कोणतीही सुधारणा येण्यासाठी आर्थिक दृष्टिकोन, विशेषतः अमेरिकन व्याजदर आणि डॉलरच्या ताकदीमध्ये लक्षणीय बदल होणे आवश्यक आहे.

सोन्या-चांदीचे पुढील चित्र

विश्लेषकांचा अंदाज आहे की 2026 मध्ये सोन्या-चांदीमध्ये अस्थिरता कायम राहील. किमती भू-राजकीय घडामोडी आणि अमेरिकेतील महागाईचे आकडे तसेच मध्यवर्ती बँकांच्या चलनविषयक धोरणांसारख्या प्रमुख मॅक्रो इकॉनॉमिक डेटा रिलीझवर संवेदनशील राहतील. काही अंदाज 2026 च्या अखेरीस सोनं $5,000 प्रति औंसपर्यंत पोहोचेल असे भाकीत करत आहेत, जे मध्यवर्ती बँकांची खरेदी आणि महागाईमुळे शक्य आहे. मात्र, फेडरल रिझर्व्हची आक्रमक भूमिका आणि डॉलरची ताकद यामुळे हा वाढीचा मार्ग खडतर आहे. चांदीला औद्योगिक मागणीचा आधार असला तरी, त्यात मोठ्या किमतीतील चढ-उतार दिसू शकतात, पण तिची कामगिरी आर्थिक भावना आणि गुंतवणूकदारांच्या प्रवाहावर अवलंबून असेल. बाजारात अशी परिस्थिती आहे जिथे महागाईच्या चिंता मौल्यवान धातूंवर जागतिक संघर्षांच्या तात्काळ प्रभावावर नेहमीच मात करतात.