धंतोरसच्या मुहूर्तावर सोन्याची खरेदी करताना **12.5%** लॉन्ग टर्म कॅपिटल गेन्स (LTCG) टॅक्स आणि सोन्याचे विविध प्रकार समजून घेणे गरजेचे आहे. फिजिकल गोल्ड, ETF आणि SGB मधील गुंतवणुकीवर टॅक्सचे नियम वेगवेगळे आहेत, त्यामुळे ITR भरताना सावधानता बाळगा.
धंतोरसच्या निमित्ताने भारतात सोन्याची मोठ्या प्रमाणात खरेदी केली जाते. मात्र, केवळ सोन्याचे भाव बघून चालणार नाही, तर त्यावर किती टॅक्स द्यावा लागेल, हे जाणून घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. अलीकडच्या काळात सरकारने सोन्यावरील कर प्रणालीत अनेक बदल केले आहेत, ज्याकडे दुर्लक्ष केल्यास तुम्हाला इन्कम टॅक्स भरताना मोठा फटका बसू शकतो.
टॅक्सचे गणित आणि होल्डिंग पिरियड
सध्या बहुतांश सोने गुंतवणुकीवर 12.5% दराने फ्लॅट LTCG टॅक्स लागू आहे. महत्त्वाचे म्हणजे, यात आता 'इंडेक्सेशन'चा फायदा मिळत नाही. फिजिकल गोल्ड आणि 'गोल्ड फंड ऑफ फंड्स'मध्ये 24 महिन्यांपेक्षा जास्त कालावधीसाठी गुंतवणूक असेल, तरच ती 'लॉन्ग टर्म' मानली जाते. याउलट, गोल्ड ETF साठी 12 महिने होल्डिंग पिरियड पुरेसा आहे. एक गोष्ट लक्षात ठेवा, शेअर्सवर मिळणारी ₹1.25 लाखांची LTCG सूट सोन्याच्या विक्रीतून होणाऱ्या नफ्याला लागू होत नाही.
Sovereign Gold Bonds (SGB) आणि मार्केटचे नियम
SGB मध्ये गुंतवणुकीवर 2.5% वार्षिक व्याज मिळते, जे तुमच्या टॅक्स स्लॅबनुसार करपात्र असते. जर तुम्ही मूळ सबस्क्रायबर असाल आणि मॅच्युरिटीपर्यंत (८ वर्षे) बाँड्स जपले, तरच तुम्हाला कॅपिटल गेन्सवर टॅक्सची सवलत मिळते. जर तुम्ही SGB सेकंडरी मार्केटमधून खरेदी केले असतील, तर तुम्हाला ही सवलत मिळत नाही. अशा वेळी विक्रीवर सामान्य कॅपिटल गेन्स टॅक्सचे नियम लागू होतात.
कागदपत्रांची पूर्तता आणि कायदेशीर मर्यादा
सोन्याची खरेदी करताना दिलेली 3% GST आणि मेकिंग चार्जेसवरील 5% GST ची पावती नेहमी जपून ठेवा, कारण हेच तुमच्या खरेदीची अधिकृत कागदपत्रे आहेत. ITR-2 फॉर्ममध्ये 'Schedule CG' अंतर्गत सोन्याच्या व्यवहारांची माहिती देणे बंधनकारक आहे.
घरातील सोन्याबाबत अनेक प्रश्न असतात. कायद्यानुसार सोन्याच्या मालकीवर कोणतीही मर्यादा नाही, परंतु आयकर खात्याच्या नियमांनुसार काही मर्यादा निश्चित केल्या आहेत: विवाहित महिलांसाठी 500 ग्रॅम, अविवाहित महिलांसाठी 250 ग्रॅम आणि पुरुषांसाठी 100 ग्रॅम. जर तुमच्याकडे यापेक्षा जास्त सोने असेल, तर त्याचे कायदेशीर स्त्रोत (उदा. वारसा प्रमाणपत्र किंवा गिफ्ट डीड) तयार ठेवा, जेणेकरून तपासणीच्या वेळी कोणतीही अडचण येणार नाही.