कोल इंडिया: Q4 मध्ये नफ्यात 'जादुई' झेप, पण FY26 मध्ये खरी घसरण! लेखापरीक्षण बदलाचा फटका?

Q4 मध्ये आकड्यांची कमाल! लेखापरीक्षणाचे 'जादूई' बदल

कोल इंडियाने (Coal India) आर्थिक वर्ष २०२६ च्या चौथ्या तिमाहीचे (Q4 FY26) आकडे जाहीर केले आणि गुंतवणूकदारांचे लक्ष वेधून घेतले. कंपनीने ११.१% ची जोरदार वाढ नोंदवत ₹10,839.18 कोटींचा निव्वळ नफा (Net Profit) कमावला. विशेष म्हणजे, ही वाढ प्रामुख्याने मागील काळात केलेल्या कोळसा लेव्ही (coal levies) संबंधित लेखापरीक्षण पद्धतीत (accounting adjustments) केलेल्या बदलांमुळे झाली आहे. या बदलांनुसार, कंपनीने पूर्वी जमा केलेले कर (taxes) आता महसूल (revenue) म्हणून दाखवले आहेत. याचा परिणाम म्हणून, या तिमाहीतील नफ्यात मोठी वाढ दिसली, पण ही वाढ ऑपरेशनल (operational) नसून अकाउंटिंगमधील बदलांमुळे आहे, त्यामुळे मागील वर्षांशी थेट तुलना करणे थोडे कठीण आहे. कंपनीचे मार्केट कॅप (market value) सध्या सुमारे ₹2.81 ट्रिलियन आहे आणि एप्रिल २०२६ मध्ये शेअरची किंमत ₹456 च्या आसपास होती.

पूर्ण वर्षाचा निकाल दिलासादायक नाही

Q4 मधील आकडे जरी आकर्षक असले, तरी आर्थिक वर्ष २०२६ (FY26) साठी कोल इंडियाची कामगिरी मात्र चिंताजनक आहे. पूर्ण वर्षासाठी कंपनीचा निव्वळ नफा १२% नी घसरून ₹31,094.29 कोटींवर आला, जो मागील वर्षी FY25 मध्ये ₹35,505.79 कोटी होता. ऑपरेशन्समधून मिळणारा महसूल (Revenue from operations) देखील किंचित कमी होऊन ₹1,68,400.29 कोटी झाला, जो मागील वर्षी ₹1,69,177.37 कोटी होता. उत्पादनातही (Production) घट दिसून आली; FY26 मध्ये ७६८.१९ दशलक्ष टन (MT) कोळशाचे उत्पादन झाले, तर FY25 मध्ये हे प्रमाण ७८१.०६ MT होते. कोळसा विक्रीतही (Coal sales) घट होऊन ती ७४४.८८ MT पर्यंत खाली आली, जी मागील वर्षी ७६२.९८ MT होती. चौथ्या तिमाहीत नफा सुधारला असला तरी, उत्पादन आणि विक्रीत वर्षानुवर्षे घट ही चिंतेची बाब आहे.

आयात कमी करण्याचे ध्येय आणि वाढती मागणी

कोल इंडियाने पुढील १० वर्षांत भारतातील कोळसा आयातीमध्ये (coal imports) २४३ दशलक्ष टन (MT) ची कपात करण्याचे महत्त्वाकांक्षी ध्येय ठेवले आहे. यासाठी देशांतर्गत उत्पादन वाढवणे, कोळशाची गुणवत्ता सुधारणे आणि लॉजिस्टिक्स खर्च कमी करण्यावर भर दिला जाणार आहे. मात्र, हे लक्ष्य पूर्ण करण्यात मोठे आव्हान आहे. भारताचा वाढता पोलाद उद्योग (steel sector), जो कोकिंग कोलचा (coking coal) मोठा ग्राहक आहे, त्याची आयातीची मागणी वाढण्याची शक्यता आहे. देशांतर्गत उच्च-गुणवत्तेच्या मेटॅलर्जिकल कोलचे (metallurgical coal) उत्पादन पुरेसे नसल्यामुळे, देशाच्या कोकिंग कोलच्या गरजेपैकी जवळजवळ ९०% आयात केली जाते. पोलाद क्षमता वाढल्याने ही अवलंबित्व वाढण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे कोल इंडियाच्या आयात कमी करण्याच्या प्रयत्नांना आणि औद्योगिक मागणीला संघर्ष करावा लागू शकतो.

विश्लेषकांची मते विभागलेली

कोल इंडियाच्या भविष्याबद्दल विश्लेषकांची (Analysts) मते विभागलेली दिसत आहेत. Motilal Oswal Financial Services ने 'Buy' रेटिंग कायम ठेवत लक्ष्य किंमत (Target Price) ₹530 निश्चित केली आहे. त्यांना FY26 ते FY28 दरम्यान ४% वार्षिक व्हॉल्यूम ग्रोथची अपेक्षा आहे, जी ऑनलाइन लिलाव (online auctions) आणि वाढलेल्या कोळसा प्रक्रिया क्षमतेमुळे (coal processing capacity) शक्य होईल. याउलट, JM Financial ने 'Reduce' रेटिंग दिले असून, अकाउंटिंग बदल वगळल्यास विक्री आणि किंमतीत सपाट वाढ होण्याची त्यांना चिंता आहे. Systematix Institutional Equities ने नमूद केले आहे की कोल इंडिया आपल्या प्रतिस्पर्ध्यांपेक्षा (peers) मागे पडत आहे आणि Q4 मध्ये ऑपरेटिंग नफा, महसूल आणि निव्वळ नफा कमी होण्याची शक्यता आहे. कंपनीचा प्राइस-टू-अर्निंग (P/E) रेशो सुमारे ९.४१ आहे, जो मागील १० वर्षांच्या सरासरीपेक्षा जास्त आहे. काही जण या मूल्यांकनाला (valuation) प्रतिस्पर्धकांच्या तुलनेत योग्य मानत असले तरी, काही धोक्याच्या सूचनाही आहेत.

आगामी धोके आणि भविष्यातील वाटचाल

FY26 साठी प्रति शेअर ₹5.25 चा डिव्हिडंड (dividend) जाहीर झाला असला तरी, अनेक धोके विचारात घेणे आवश्यक आहे. एक सरकारी कंपनी (state-owned company) असल्याने, कोल इंडियाच्या कामकाजावर आणि धोरणांवर सरकारी निर्णयांचा परिणाम होऊ शकतो. सध्याचे उत्पादन आणि विक्रीचे आकडे वर्षानुवर्षे कमी होत आहेत, जे आयातीमध्ये लक्षणीय कपात करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या व्हॉल्यूम ग्रोथच्या विरुद्ध आहे. शिवाय, कंपनी थर्मल कोलमध्ये (thermal coal) चांगली असली तरी, पोलाद क्षेत्राची उच्च-गुणवत्तेच्या कोकिंग कोलची वाढती मागणी लक्षात घेता, आयात सुरू राहण्याची शक्यता आहे. Systematix नुसार, कोल इंडिया मायनिंगमधील (mining) प्रतिस्पर्ध्यांपेक्षा मागे पडत आहे, ज्यामुळे स्पर्धात्मक संघर्षाची शक्यता दर्शवते. जर देशांतर्गत उत्पादनाचा ट्रेंड बदलला नाही, तर २४३ MT आयात कमी करण्याचे ध्येय अनिश्चित राहील. कोल इंडिया आपल्या वैविध्यपूर्ण (diversification) प्रयत्नांचा भाग म्हणून नवीकरणीय ऊर्जा (renewable energy) क्षेत्रात गुंतवणूक करत आहे आणि महत्त्वपूर्ण खनिज संसाधने (critical mineral resources) शोधत आहे.