भारतातील शेअर बाजारात ट्रेडिंग व्हॉल्यूम कमी झाल्यामुळे आता ब्रोकरेज फर्म्स रिटेल गुंतवणूकदारांना कमोडिटी डेरिव्हेटिव्हजकडे वळवत आहेत. कमोडिटी मार्केटमधील जास्त ट्रेडिंग तास आणि जागतिक संकेत आकर्षक वाटत असले, तरी हाय लेव्हरेज आणि अनपेक्षित रिस्ककडे दुर्लक्ष करून चालणार नाही.
भारतीय शेअर बाजारातील डेरिव्हेटिव्ह सेगमेंटमध्ये ट्रेडिंग व्हॉल्यूम कमी झाल्यामुळे आता ब्रोकरेज कंपन्यांनी सोन्या-चांदी (Gold & Silver) आणि क्रूड ऑइल (Crude Oil) सारख्या कमोडिटीजकडे लक्ष केंद्रित केले आहे. मागील आर्थिक वर्षात इक्विटी डेरिव्हेटिव्ह्जमध्ये वैयक्तिक गुंतवणूकदारांना मोठा फटका बसला होता. SEBI च्या आकडेवारीनुसार, तब्बल 87.7% वैयक्तिक ट्रेडर्सना या सेगमेंटमध्ये आर्थिक नुकसान सहन करावे लागले होते, त्यामुळे आता ब्रोकर्स पर्यायी उत्पन्नाचे मार्ग शोधत आहेत.
ट्रेडिंगचे वाढलेले तास आणि जागतिक संधी
इक्विटी मार्केटचा वेळ सकाळी 9:15 ते दुपारी 3:30 असा मर्यादित असतो, तर कमोडिटी एक्सचेंजवर रात्री 11:55 पर्यंत ट्रेडिंग करता येते. या सोयीचा फायदा घेऊन गुंतवणूकदार जागतिक बाजारातील घडामोडींवर त्वरित प्रतिक्रिया देऊ शकतात. येथे शेअरच्या फंडामेंटल्सऐवजी जागतिक मागणी-पुरवठा आणि भू-राजकीय स्थितीवर किमती अवलंबून असतात.
कमोडिटी मार्केटमधील रिस्क आणि सावधगिरी
इक्विटीच्या तुलनेत कमोडिटी मार्केटमध्ये रिस्कचे स्वरूप पूर्णपणे वेगळे आहे. येथे कंपन्यांचे निकाल किंवा डिव्हिडंड नसतात, तर जागतिक महागाई आणि पुरवठा साखळीतील अडथळे किमती ठरवतात. महत्त्वाचे म्हणजे, कमोडिटीमध्ये मिळणारे 'लेव्हरेज' (Leverage) दुधारी तलवार असते. छोट्या मार्जिनवर मोठी पोझिशन घेता येत असली, तरी बाजारातील थोडीशी हालचाल भांडवलाचे मोठे नुकसान करू शकते.
गुंतवणूकदारांनी काय लक्षात ठेवावे?
शेअर्सप्रमाणे कमोडिटी होल्ड करता येत नाही, कारण प्रत्येक कॉन्ट्रॅक्टला एक 'एक्सपायरी' (Expiry) असते. त्यामुळे ट्रेडिंग करताना रोल-ओव्हर किंवा सेटलमेंट प्रक्रियेचे पूर्ण ज्ञान असणे आवश्यक आहे. रिटेल ट्रेडर्सकडे अनेकदा प्रोफेशनल डेस्कसारखी प्रगत टेक्नॉलॉजी नसते, त्यामुळे स्वतःचे रिस्क मॅनेजमेंट सक्षम ठेवणे हाच या बाजारात तग धरण्याचा एकमेव मार्ग आहे.