सध्या आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या प्रत्यक्ष व्यवहाराच्या किमती (Spot Prices) आणि भविष्यातील करारांच्या (Futures Contracts) किमतींमध्ये मोठी तफावत दिसून येत आहे. गुरुवारी, एप्रिल 3, 2026 रोजी, Brent Crude Oil ची स्पॉट प्राईस $141.36 प्रति बॅरलवर पोहोचली. ही पातळी 2008 च्या आर्थिक संकटापासून दिसली नव्हती. विशेष म्हणजे, जून महिन्याच्या Brent Crude Futures चा भाव $109.03 होता, म्हणजेच स्पॉट प्राईस $32.33 नी जास्त होती. एनर्जी ऍस्पेक्ट्सच्या (Energy Aspects) संस्थापक अमृता सेन यांनी सांगितले की, फ्युचर्स मार्केट सध्या 'खोट्या सुरक्षिततेची भावना' (false sense of security) देत आहे, कारण ते प्रत्यक्ष बाजारातील पुरवठ्याची खरी टंचाई (true tightness) दर्शवत नाही. चेवронचे (Chevron) सीईओ माईक विर्थ यांनीही यावर दुजोरा देत म्हटले की, होर्मुझ सामुद्रधुनी बंद झाल्यामुळे होणाऱ्या पुरवठ्याच्या व्यत्ययाचा अंदाज फ्युचर्समध्ये दिसत नाही.
तेलाच्या किमतीत झालेली ही प्रचंड वाढ इराणमधील सुरु असलेल्या संघर्षाचा आणि त्यामुळे होर्मुझ सामुद्रधुनीवर आलेल्या निर्बंधांचा परिणाम आहे. ही सामुद्रधुनी शांततेच्या काळात जगातील सुमारे 20% तेल आणि नैसर्गिक वायूच्या वाहतुकीसाठी महत्त्वाची आहे. मात्र, सध्या सुरू असलेल्या संघर्षामुळे (जो आता पाचव्या आठवड्यात आहे) या मार्गावर प्रचंड निर्बंध आले आहेत. IRGC ने स्पष्ट केले आहे की, हा मार्ग शत्रूंसाठी बंद राहील, ज्यामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेला मोठा धक्का बसला आहे. 1970 च्या ऊर्जा संकटानंतरची ही सर्वात मोठी ऊर्जा पुरवठा व्यत्यय (energy supply disruption) मानली जात आहे, ज्यामुळे टँकर वाहतुकीतही मोठी घट झाली आहे.
या अस्थिरतेचा फटका ऊर्जा कंपन्यांनाही बसत आहे. एप्रिल 2026 च्या सुरुवातीला, चेवрон (Chevron) कंपनीचे मार्केट कॅपिटलायझेशन (Market Capitalization) सुमारे $412.67 अब्ज आणि P/E रेशो 29.8 होता. एक्सॉनमोबिल (ExxonMobil) $676.58 अब्ज मार्केट कॅप आणि 25.3 P/E रेशोसह मोठी कंपनी होती. शेल (Shell) चे मार्केट कॅप अंदाजे $266.85 अब्ज आणि P/E 15.3 होते, जे अधिक आकर्षक वाटू शकते. तर, बीपी (BP) कंपनीने -2,350 चा नकारात्मक P/E रेशो नोंदवला, जो तोट्यात असल्याचे दर्शवतो, आणि तिचे मार्केट कॅप $117.92 अब्ज होते.
स्पॉट किमती आणि फ्युचर्स किमतींमधील ही मोठी तफावत बाजारातील धोक्यांवर प्रश्नचिन्ह निर्माण करते. ब्रेंट फ्युचर्स किमती वाढल्या असल्या तरी, त्या मागील महिन्यातील सुमारे $120 च्या उच्चांकापेक्षा खाली आहेत. याचा अर्थ फ्युचर्स किमती सध्याच्या प्रत्यक्ष पुरवठ्याच्या टंचाईकडे दुर्लक्ष करत आहेत किंवा केवळ अंदाजांवर आधारित आहेत. होर्मुझ सामुद्रधुनीचे प्रभावी बंद पडणे हे 1970 च्या दशकानंतरचे सर्वात मोठे ऊर्जा पुरवठा व्यत्यय आहे, जी वस्तुस्थिती अनेक फ्युचर्स किमती दर्शविल्यापेक्षा खूपच गंभीर आहे. एक्सॉनमोबिल आणि चेवрон सारखे अमेरिकन तेल उत्पादक कंपन्यांना जास्त किमतींचा फायदा होऊ शकतो, पण ग्राहक आणि रिफायनर, जसे की व्हॅलरो एनर्जी (Valero Energy), ज्यांच्या मजबूत रिफायनिंग मार्जिनमुळे विश्लेषक त्यांना प्राधान्य देत आहेत, त्यांना जास्त खर्च आणि मागणी कमी होण्याचा धोका आहे. बीपीचा नकारात्मक P/E रेशो या क्षेत्रातील विविध आव्हाने दर्शवतो.
सध्या बाजारातील व्यापारी (Traders) संघर्षात घट होण्याची किंवा तो आणखी वाढण्याची चिन्हे पाहत आहेत, ज्यामुळे सध्याच्या किमती टिकून राहतील की नाही हे ठरेल. संयुक्त राष्ट्रांच्या सुरक्षा परिषदेचे (UN Security Council) होर्मुझ सामुद्रधुनी सुरक्षित करण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत, पण त्यांचे परिणाम अनिश्चित आहेत. जर पुरवठ्यातील व्यत्यय कायम राहिला आणि पर्यायी मार्ग पुरेसे ठरले नाहीत, तर प्रत्यक्ष तेल उपलब्धता आणि फ्युचर्स किमतींमधील तफावत आणखी वाढू शकते, ज्यामुळे बाजारात मोठे बदल किंवा फ्युचर्सच्या अंदाजापेक्षा जास्त काळ किमती टिकून राहू शकतात. विश्लेषक रिफायनिंग क्षेत्राबद्दल सकारात्मक असले तरी, कच्च्या तेलाचे एकूण भविष्य मध्य पूर्वेतील संकट कसे मिटते यावर अवलंबून असेल.