सौदी अरामकोचे 'ते' दुर्मिळ टेंडर्स: लाल समुद्राच्या संकटात क्रूड सप्लायची तंगी?

बाजारात तणाव का वाढला?

सौदी अरामकोने हे अनपेक्षित स्पॉट सेल्स (Spot Sales) आणि पाइपलाइनचा वापर का केला, यामागे जागतिक सप्लाय चेनवरील (Supply Chain) मोठा ताण आहे. भू-राजकीय संघर्ष (Geopolitical Conflict) आणि जहाजांच्या मार्गांवरील बंद यामुळे परिस्थिती आणखी बिकट झाली आहे. सुरुवातीला युद्धजन्य परिस्थितीमुळे तेलाच्या फ्युचर्समध्ये मोठी वाढ झाली होती, परंतु तात्काळ पुरवठ्याची (Prompt Supply) खात्री मिळाल्याने किमतींवरील वाढीचा वेग मंदावला.

अरामकोचे धाडसी पाऊल

सौदी अरामकोने 4.6 दशलक्ष बॅरल 'अरब एक्स्ट्रा लाईट', 'अरब हेवी' आणि 'अरब लाईट' क्रूडसाठी हे दुर्मिळ टेंडर्स काढले आहेत. लाल समुद्रातील जहाजांच्या मार्गांवर आलेल्या गंभीर अडथळ्यांमुळे हा निर्णय घेण्यात आला आहे. कंपनीने आपल्या नेहमीच्या दीर्घकालीन करारांऐवजी (Long-term Contracts) तात्काळ पुरवठ्यावर लक्ष केंद्रित केले आहे. यासाठी यानबु (Yanbu) येथील पाइपलाइनचा वापर करून माल लाल समुद्रापर्यंत पोहोचवला जात आहे. या पश्चिम टर्मिनल्समधून होणारी शिपमेंट्स (Shipments) 2016 पासून आतापर्यंतच्या कोणत्याही महिन्याच्या तुलनेत 50% नी वाढून दररोज सरासरी 2.3 दशलक्ष बॅरल पर्यंत पोहोचली आहे. या Prompt Supplies ची विक्री फेब्रुवारीतील Official Selling Prices (OSPs) पेक्षा प्रीमियमवर (Premium) केली जात आहे.

मध्यपूर्वेतील वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर, सौदी अरामकोच्या सुविधांवर झालेल्या ड्रोन हल्ल्यांच्या (Drone Attacks) बातम्यांमुळे गुंतवणूकदारांचा विश्वास वाढला. विशेषतः रास तानुरा रिफायनरी (Ras Tanura Refinery) आणि शयबाह/बेरी (Shaybah/Berri) फील्ड्सवरील हल्ल्यांच्या घटनांनी याला वेग दिला. यामुळे, 8 मार्च 2026 रोजी सौदी अरामकोचा शेअर (2222.SR) सुमारे 4.10% नी वाढून SAR 26.94 पर्यंत पोहोचला. मे 2023 नंतरची ही सर्वात मोठी वाढ ठरली. वाढत्या तेलाच्या किमतींचा मोठा फायदा तेल उत्पादक कंपन्यांना होईल, या अपेक्षेने शेअरमध्ये तेजी दिसून आली.

बाजाराचे विश्लेषण

सौदी अरामकोच्या या पावलांवर बाजाराची प्रतिक्रिया संमिश्र आहे. आशियासाठी मार्च महिन्याचा Arab Light OSP डिसेंबर 2020 नंतर पहिल्यांदाच ओमान/दुबई सरासरी इतका कमी करण्यात आला आहे, जो त्या प्रदेशात पुरेसा करार केलेला पुरवठा आणि जास्त पुरवठ्याची शक्यता दर्शवतो. तरीही, कंपनीने तात्काळ शिपमेंट्ससाठी मार्चच्या तुलनेत अधिक प्रीमियम दराने विक्री केली आहे. यावरून हे स्पष्ट होते की, तातडीच्या मागणीसाठी अधिक किंमत मोजावी लागत आहे.

स्पर्धेत, ऊर्जा क्षेत्रात तणाव वाढत आहे. कुवैत पेट्रोलियम कॉर्पोरेशनने (Kuwait Petroleum Corporation) 7 मार्च 2026 रोजी इराणकडून असलेल्या धोक्यांमुळे आणि जहाजांच्या उपलब्धतेअभावी 'फोर्स मॅज्युरे' (Force Majeure) घोषित केली आणि तेल उत्पादन कमी केले. याआधी इराक आणि कतारनेही उत्पादन कपात केली होती. UAE आणि सौदी अरेबियालाही स्टोरेज क्षमता कमी झाल्याने अशाच दबावाला सामोरे जावे लागू शकते.

IEA नुसार, 2026 मध्ये जागतिक तेलाची मागणी 850 kb/d ने वाढण्याचा अंदाज आहे, परंतु आर्थिक अनिश्चितता आणि तेलाच्या वाढत्या किमतींमुळे हा अंदाज किंचित कमी करण्यात आला आहे. मात्र, 2026 मध्ये जगाचा तेल पुरवठा 2.4 mb/d ने वाढण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे भू-राजकीय अडथळे न टिकल्यास अतिरिक्त पुरवठा (Surplus) होऊ शकतो.

सध्या, सौदी अरामकोचा P/E रेशो सुमारे 16-17.84 आहे आणि मार्च 2026 च्या सुरुवातीला त्याची मार्केट कॅपिटलायझेशन (Market Capitalization) सुमारे 1.74 ट्रिलियन अमेरिकन डॉलर्स होती. AlJazira Capital ने अरामकोवर 'Overweight' रेटिंग कायम ठेवत SAR 29.6 ची टार्गेट प्राईस (Target Price) दिली आहे. 2026 मध्ये तेलाच्या सरासरी किमती 62.4 डॉलर्स प्रति बॅरलपर्यंत 8% नी कमी होण्याची अपेक्षा आहे, जी क्रूड उत्पादनात 6.7% च्या वाढीमुळे काही प्रमाणात संतुलित होईल.

धोक्याची घंटा

कंपनीचे बाजारपेठेतील वर्चस्व असूनही, सौदी अरामको वाढत्या भू-राजकीय तणावापासून सुरक्षित नाही. शयबाह आणि बेरी फील्ड्सवरील ड्रोन हल्ले, तसेच रास तानुरा रिफायनरीवरील मागील घटना, उत्पादन आणि रिफायनिंग क्षमतेसाठी प्रत्यक्ष धोके दर्शवतात. कंपनी ऑपरेशनल रेझिलियन्सवर (Operational Resilience) जोर देत असली तरी, मध्यपूर्वेतील सततचा संघर्ष, विशेषतः इराण आणि होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमुळे (Strait of Hormuz) पुरवठा साखळीतील धोके कायम आहेत. होर्मुझच्या सामुद्रधुनी बंद झाल्यास जागतिक तेल आणि LNG पुरवठ्याच्या 20% भागावर परिणाम होतो, तर लाल समुद्रातील अडथळ्यांमुळे आफ्रिकेभोवती फिरून जाणाऱ्या जहाजांना जास्त वेळ आणि खर्च लागतो.

कुवैतने 'फोर्स मॅज्युरे' घोषित करणे आणि उत्पादन कपात करणे हे प्रमुख उत्पादकांवरील प्रत्यक्ष परिणाम दर्शवते. तसेच, सौदी अरामको तात्काळ विक्रीसाठी प्रीमियम किंमत मिळवत असली तरी, 2026 साठी जागतिक तेलाची मागणी वाढण्याचा अंदाज मर्यादित आहे आणि साठ्यांमध्ये वाढ झाली आहे. यामुळे, उच्च किमतींमुळे मागणी कमी होऊ शकते किंवा OPEC+ बाहेरील उत्पादनात वाढ होऊ शकते. सौदी सरकारचे अरामकोवरील अंतिम नियंत्रण अल्पसंख्याक गुंतवणूकदारांसाठी (Minority Investors) धोकादायक ठरू शकते, कारण भांडवली वाटप, किंमत निर्धारण आणि लाभांश धोरणे (Dividend Policies) वित्तीय तूट किंवा कमी तेल किंमतींच्या परिस्थितीमुळे प्रभावित होऊ शकतात.

भविष्यातील वाटचाल

विश्लेषकांचा कल सकारात्मक आहे. 'Outperform' रेटिंगसह सरासरी टार्गेट प्राईस SAR 28.19 आहे. 2026 साठीच्या अंदाजांनुसार, सरासरी तेल किंमत 62.4 डॉलर्स प्रति बॅरल गृहीत धरल्यास, महसूल (Revenue) 0.5% नी वाढून SAR 1.7 ट्रिलियन आणि निव्वळ उत्पन्न (Net Income) SAR 371 बिलियन वर स्थिर राहण्याची अपेक्षा आहे. 2026 मध्ये एकूण हायड्रोकार्बन उत्पादन 13.8 दशलक्ष बॅरल ऑफ ऑइल इक्विव्हॅलंट प्रति दिवस (mbpd) पर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे.

तथापि, मध्यपूर्वेतील सततचे भू-राजकीय तणाव, विशेषतः इराणमधील संघर्ष आणि प्रमुख शिपिंग मार्गांमधील व्यत्यय, या अंदाजांमध्ये मोठी अस्थिरता आणि वरची जोखीम (Upside Risk) निर्माण करतात. आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा एजन्सीने (IEA) आर्थिक अनिश्चितता आणि वाढलेल्या तेलाच्या किमतींमुळे 2026 साठी जागतिक तेलाच्या मागणीचा अंदाज 850,000 bpd पर्यंत खाली आणला आहे.

कंपनी 10 मार्च 2026 रोजी 2025 साठीचे आपले संपूर्ण वर्षाचे आर्थिक निकाल जाहीर करणार आहे.