भारतीय स्पेशालिटी केमिकल्स क्षेत्र पुन्हा एकदा सावरताना दिसत आहे. Q1 FY27 च्या निकालांमध्ये मागणी आणि मार्जिनमध्ये सुधारणा दिसून येत आहे. हे क्षेत्र आता उच्च-मूल्य उत्पादनांकडे वळत असले तरी, नवीन क्षमतेचा वापर आणि कच्च्या मालाच्या किमतींमधील अस्थिरतेकडे गुंतवणूकदारांनी लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.
स्पेशालिटी केमिकल्स क्षेत्र आता सायक्लिकल रिकव्हरीच्या (Cyclical Recovery) टप्प्यातून जात आहे. आर्थिक वर्ष 2021 ते 2026 या काळात जागतिक मागणी मंदावल्यामुळे कंपन्यांना मोठ्या आव्हानांचा सामना करावा लागला होता. मात्र, नुकत्याच आलेल्या Q1 FY27 च्या आकडेवारीनुसार, कंपन्यांच्या महसुलात आणि नफ्यात वाढ झाली असून, इन्व्हेंटरीचा बोजा कमी झाल्याचे संकेत मिळत आहेत.
गुंतवणुकीवर मर्यादा
गेल्या पाच वर्षांत अनेक कंपन्यांनी विस्तारावर मोठ्या प्रमाणावर खर्च केला होता, परंतु जागतिक आर्थिक स्थितीमुळे मागणी अपेक्षेप्रमाणे राहिली नाही. यामुळे अनेक नवीन प्लांट सध्या पूर्ण क्षमतेने सुरू होऊ शकलेले नाहीत. सध्या जुन्या प्लांटमध्ये 60% ते 75% तर नवीन प्लांटमध्ये केवळ 20% ते 30% इतकाच उत्पादन वापर (Capacity Utilization) दिसून येत आहे. कंपन्यांना ही नवीन क्षमता लवकर फायदेशीर ठरवणे आवश्यक आहे, अन्यथा त्याचा परिणाम रिटर्न ऑन कॅपिटल एम्प्लॉयडवर (ROCE) होऊ शकतो.
भविष्यातील संधी आणि आव्हाने
सध्या CRAMS आणि CDMO सारख्या विभागांमुळे या क्षेत्राला नवा आधार मिळत आहे. 'इंडिया केम 2026' आणि 'भव्य रसायन योजना' यांसारख्या सरकारी धोरणांमुळे संशोधनाला चालना मिळत आहे. देशांतर्गत बाजारपेठ 2030 पर्यंत $61 अब्जांपर्यंत जाण्याचा अंदाज आहे.
मात्र, गुंतवणूकदारांनी बेंझिन आणि मिथेनॉलसारख्या कच्च्या मालाच्या किमतींकडे बारकाईने लक्ष ठेवले पाहिजे. तसेच चीनकडून मिळणारी स्पर्धा आणि कंपन्यांवरील कर्जाचा भार या गोष्टी भविष्यातील नफ्यावर परिणाम करू शकतात. ज्या कंपन्यांचे बॅलन्स शीट मजबूत आहे आणि ज्यांची क्षमता वापरण्याची गती चांगली आहे, अशाच कंपन्यांमध्ये सध्या मोठी संधी दिसत आहे.