भारताचे केमिकल क्षेत्र आता जागतिक नकाशावर आपली पकड मजबूत करत आहे. २०४० पर्यंत $१ ट्रिलियनचे टार्गेट गाठण्यासाठी सरकारकडून विशेष प्रयत्न सुरू आहेत, ज्यासाठी ₹३,०३० कोटींच्या 'BHAVYA Rasayan' योजनेला मंजुरी देण्यात आली आहे.
जागतिक बदल आणि भारताची संधी
सध्या जागतिक केमिकल मार्केटमध्ये मोठे बदल होत आहेत. अनेक बहुराष्ट्रीय कंपन्या चीनवरचे अवलंबित्व कमी करत 'China-plus-one' धोरणाचा स्वीकार करत आहेत. याचा थेट फायदा भारताला मिळत असून, भारताकडे सध्या $२५० बिलियन क्षमतेचे मार्केट आहे, जे भविष्यात मोठी वाढ नोंदवू शकते.
हाय-व्हॅल्यू प्रॉडक्शनवर भर
केवळ मालाचे प्रमाण वाढवून चालणार नाही, तर आता कंपन्यांचे लक्ष 'स्पेशालिटी केमिकल्स' (Specialty Chemicals) कडे वळले आहे. यामध्ये डायज (Dyes), पिगमेंट्स आणि फार्मास्युटिकल घटकांचा समावेश होतो. यात मार्जिन जास्त असल्याने भारतीय कंपन्या आता गुणवत्तेवर आणि नवनिर्माणावर लक्ष केंद्रित करत आहेत.
BHAVYA Rasayan योजनेचा आधार
सरकारने या क्षेत्राला बळ देण्यासाठी ₹३,०३० कोटींची 'BHAVYA Rasayan' योजना जाहीर केली आहे. आर्थिक वर्ष २०३१ पर्यंत ही योजना राबवली जाईल. यातून मोठे केमिकल पार्क्स उभारले जातील, ज्यामुळे उत्पादन प्रक्रियेतील अडथळे दूर होऊन लॉजिस्टिक खर्च कमी होण्यास मदत होईल.
गुंतवणुकीपुढील आव्हाने
दीर्घकालीन दृष्टिकोन सकारात्मक असला, तरी गुंतवणूकदारांनी काही गोष्टींकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे. भारत अजूनही कच्च्या मालासाठी (Raw Materials) आयातीवर अवलंबून आहे. यामुळे जागतिक बाजारातील किमतींचा थेट परिणाम कंपन्यांच्या नफ्यावर होऊ शकतो. तसेच, नवीन इन्फ्रास्ट्रक्चर प्रकल्पांची अंमलबजावणी आणि आर अँड डी (R&D) क्षेत्रातील प्रगती हे आगामी काळातील महत्त्वाचे निकष असतील.