Zerodha चे संस्थापक नितीन कामत यांनी मार्जिन ट्रेडिंगच्या झपाट्याने वाढणाऱ्या ट्रेंडवर चिंता व्यक्त केली आहे. मार्केटमधील मार्जिन लोन **₹1.43 लाख कोटींवर** पोहोचले असून, बाजारात घसरण झाल्यास मोठ्या प्रमाणावर 'फोर्स्ड सेलिंग' (Forced Selling) होण्याचा धोका त्यांनी वर्तवला आहे.
मार्जिन ट्रेडिंगचा धोका काय?
नितीन कामत यांनी कंपनीच्या १६ व्या वर्धापन दिनानिमित्त शेअर केलेल्या माहितीनुसार, सध्या मार्जिन ट्रेडिंग फॅसिलिटी (MTF) चा वापर अत्यंत जोखमीच्या पातळीवर पोहोचला आहे. गेल्या एका वर्षात मार्केटमधील मार्जिन लोनमध्ये ५३% ची मोठी वाढ झाली आहे. मार्जिन ट्रेडिंग म्हणजे ब्रोकरकडून पैसे उसने घेऊन शेअर्स खरेदी करणे, जे मार्केट तेजीत असताना फायद्याचे वाटते, पण घसरणीच्या काळात ते गुंतवणूकदाराचे मोठे नुकसान करू शकते.
Zerodha ची सद्यस्थिती
Zerodha चा मार्जिन ट्रेडिंग बुक ₹९,००० कोटींपर्यंत पोहोचला आहे, ज्यापैकी ग्राहकांनी ₹६,००० कोटी कर्ज घेतले आहे. हे प्रमाण कंपनीच्या एकूण नेटवर्थच्या २५% इतके आहे. जरी यातून कंपनीला १०% उत्पन्न मिळत असले, तरी किरकोळ गुंतवणूकदारांसाठी हा एक 'ट्रॅप' ठरू शकतो, असे कामत यांचे स्पष्ट मत आहे.
'फोर्स्ड सेलिंग'चे दुष्टचक्र
जेव्हा मार्केट अचानक पडते, तेव्हा तारण ठेवलेल्या शेअर्सची किंमत कमी होते. अशा वेळी ब्रोकर्सना क्लायंटकडून अतिरिक्त रकमेची मागणी करावी लागते. जर क्लायंटकडे पैसे नसतील, तर ब्रोकरला नाईलाजाने शेअर्स विकावे लागतात. यामुळे मार्केटमध्ये विक्रीचा दबाव वाढतो आणि शेअरच्या किमती अधिक पडतात, ज्याला 'मार्केट कॉन्टेजियन' (Market Contagion) असे म्हणतात.
गुंतवणुकीसाठी सल्ला
सध्या भारतीय शेअर बाजारातील तेजी काहीशी मंदावताना दिसत आहे. नितीन कामत यांनी स्पष्ट केले आहे की, आता वेगाने वाढण्यापेक्षा रिस्क मॅनेजमेंटकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे. गुंतवणूकदारांनी आपल्या पोर्टफोलिओमध्ये जास्त लेव्हरेज (कर्ज) घेण्याचे टाळावे, अन्यथा मोठ्या घसरणीच्या काळात पोर्टफोलिओ रिकामे होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.