नफ्यात वाढ झाली म्हणजे शेअरचे भाव वाढतीलच असे नाही. Carnelian Capital च्या अभ्यासानुसार, BSE 500 मधील **४०%** कंपन्यांचा नफा वाढूनही त्यांचे व्हॅल्युएशन घटले आहे. गुंतवणुकीत अति-मूल्य (Overpay) मोजल्यामुळे चांगल्या व्यवसायालाही गुंतवणुकीवर कमी परतावा मिळतो.
शेअर बाजारात आपण अनेकदा केवळ 'अर्निंग ग्रोथ' (Earnings Growth) पाहतो, पण परतावा ठरवणारा हा एकमेव घटक नाही. जर तुम्ही शेअर खरेदी करतानाच खूप जास्त किंमत मोजली असेल, तर कंपनीचा नफा दुप्पट होऊनही तुमचे नुकसान होऊ शकते. यालाच 'व्हॅल्युएशन डी-रेटिंग' (Valuation De-rating) म्हणतात. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, बाजार आता तुमच्या नफ्याच्या प्रत्येक रुपयासाठी पूर्वीपेक्षा कमी किंमत मोजायला तयार असतो.
व्हॅल्युएशन डी-रेटिंगचे गणित
Carnelian Capital च्या एका अहवालानुसार, २०१६ ते २०२६ या काळात BSE 500 मधील ४०% कंपन्यांचे व्हॅल्युएशन ५% पेक्षा जास्त घटले आहे. या कंपन्यांचा नफा दरवर्षी सरासरी १५% वेगाने वाढत होता, पण मार्केट व्हॅल्यू केवळ १०% ने वाढली. हा फरक 'P/E रेशो' (Price-to-Earnings Ratio) कमी झाल्यामुळे निर्माण झाला. जेव्हा गुंतवणूकदार एखाद्या शेअरसाठी मोठी प्रीमियम किंमत मोजतात, तेव्हा त्यांना अपेक्षा असते की कंपनी खूप वेगाने वाढेल. पण वाढीचा वेग थोडा जरी मंदावला किंवा बाजाराचा मूड बदलला, तरी P/E रेशो कोसळतो आणि शेअरचे भाव गडगडतात.
मोठ्या कंपन्यांनाही फटका
Aptus Value Housing Finance चे उदाहरण घ्या, जिथे २०२१ ते २०२६ दरम्यान नफा वाढूनही गुंतवणूकदारांना चांगला परतावा मिळाला नाही, कारण सुरुवातीची किंमत खूप जास्त होती. तसेच HDFC Bank लाही २०१९ ते २०२६ दरम्यान २०% वार्षिक नफा वाढ असूनही शेअर किमतीत घसरण सहन करावी लागली, कारण त्यांचे व्हॅल्युएशन मल्टिपल उच्च पातळीवरून खाली आले.
व्हॅल्युएशन का कोसळते?
स्पर्धेतील बदल हे याचे प्रमुख कारण आहे. Reliance Jio च्या एन्ट्रीनंतर टेलिकॉम क्षेत्रातील समीकरणे बदलली. तसेच, जागतिक मागणी कमी झाल्याने स्पेशालिटी केमिकल्स कंपन्यांचे व्हॅल्युएशन कमी झाले. नियामक बदलांमुळे (Regulatory Changes) Indian Energy Exchange सारख्या कंपन्यांच्या भविष्यातील वाढीबद्दलही अनिश्चितता निर्माण झाली होती.
गुंतवणूक करताना काय पाहावे?
केवळ नफा बघून गुंतवणूक न करता, 'PEG रेशो' चा वापर करा. जर PEG रेशो खूप जास्त असेल, तर तो शेअर महाग असल्याची खूण आहे. तसेच, 'अर्निंग यील्ड' (Earnings Yield) तपासा. गुंतवणूक करण्यापूर्वी हे समजून घ्या की, कंपनीची प्रगती खरोखर सुरू आहे की शेअरची किंमत केवळ बाजारातील हायप (Hype) मुळे वाढली आहे.