दरमहा होणाऱ्या एक्सपायरीच्या वेळी डेरिव्हेटिव्ह पोझिशन्स कशा बदलतात, हे समजून घेणे महत्त्वाचे असते. या डेटावरून मोठ्या गुंतवणूकदारांचा कल नेमका काय आहे आणि बाजारातील तेजी टिकणार की नाही, याचा अंदाज बांधता येतो.
शेअर बाजाराच्या जगात दरमहा येणारी डेरिव्हेटिव्ह एक्सपायरी अनेक किरकोळ गुंतवणूकदारांसाठी गोंधळात टाकणारी असते. चालू महिन्याचे कॉन्ट्रॅक्ट्स बंद होताना ट्रेडर्सना आपले सौदे याच किमतीला क्लोज करायचे की ते पुढच्या महिन्यासाठी 'रोलओव्हर' (Roll over) करायचे, याचा निर्णय घ्यावा लागतो. या प्रक्रियेला 'रोलओव्हर' म्हणतात आणि हे बाजाराच्या मूडचे एक महत्त्वाचे बॅरोमीटर मानले जाते.\n\nजेव्हा मोठ्या प्रमाणावर पोझिशन्स पुढच्या महिन्यासाठी कॅरी फॉरवर्ड केल्या जातात, तेव्हा याचा अर्थ असा की ट्रेडर्सना सध्याच्या मार्केट ट्रेंडवर विश्वास आहे. याउलट, जर मोठ्या प्रमाणात कॉन्ट्रॅक्ट्स रोलओव्हर न करता बंद केली जात असतील, तर याचा अर्थ गुंतवणूकदार नफावसुली (Profit Booking) करत आहेत किंवा सावध भूमिका घेत आहेत.\n\n### ओपन इंटरेस्ट आणि किंमतीचा संबंध\n\nया डेटाचा प्रभावी वापर करण्यासाठी केवळ किमतीतील बदलांकडे पाहून चालत नाही. 'ओपन इंटरेस्ट' (OI) म्हणजेच एकूण थकित कॉन्ट्रॅक्ट्सची संख्या पाहणे गरजेचे असते. जर बाजारात तेजी असेल आणि सोबत ओपन इंटरेस्टही वाढत असेल, तर याचा अर्थ नवीन पैसा बाजारात येत आहे. मात्र, जर भाव वाढत असतील पण रोलओव्हरची टक्केवारी सरासरीपेक्षा कमी असेल, तर ती तेजी केवळ सट्टेबाजीवर आधारित असू शकते.\n\nतुम्ही नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज (NSE) च्या अधिकृत वेबसाईटवर जाऊन हा डेटा पाहू शकता. मात्र, केवळ या एका डेटावर अवलंबून राहणे धोक्याचे ठरू शकते. बाजारावर जागतिक संकेत आणि मॅक्रो-इकॉनॉमिक घटकांचाही मोठा परिणाम होतो.\n\n### व्होलॅटिलिटी आणि जोखीम व्यवस्थापन\n\nएक्सपायरीच्या काळात बाजारात अस्थिरता वाढलेली असते. अशा वेळी पोर्टफोलिओ सांभाळताना रोलओव्हर डेटाचा वापर केवळ एक 'दुय्यम चेक' (Secondary check) म्हणून करावा. मूलभूत विश्लेषण (Fundamental Analysis) आणि रोलओव्हर डेटा यांचा मेळ घातल्यास तुम्हाला बाजाराची ताकद अचूक समजण्यास मदत होईल.