शेअर बाजारात तात्पुरती उसळी! इराण-अमेरिका युद्धबंदीमुळे दिलासा, पण 'हे' धोके अजूनही कायम

युद्धबंदीमुळे बाजाराला तात्पुरता दिलासा, पण धोके अजून टळलेले नाहीत

इराण आणि अमेरिकेमधील आठवड्याभराच्या संघर्षांनंतर आलेल्या या दोन आठवड्यांच्या तात्पुरत्या युद्धबंदीने जागतिक बाजारांना एक मोठा दिलासा दिला आहे. भारतासाठी, या घडामोडीमुळे बाजारात निवडक तेजी दिसून आली. भू-राजकीय तणावामुळे (Geopolitical Tensions) आधी घसरलेला निफ्टी (Nifty 50) अखेर 24,865.70 च्या आसपास बंद झाला. ब्रोकरेज फर्म बर्न्स्टाईनच्या (Bernstein) मते, ही तात्पुरती शांतता गुंतवणूकदारांना त्यांच्या पोर्टफोलिओमध्ये बदल करण्याची संधी देऊ शकते. मात्र, बर्न्स्टाईनला परदेशी गुंतवणूकदारांचा (FII) मोठा परतीचा प्रवास किंवा क्रूड ऑइलच्या किमती $85-$90 च्या खाली येण्याची अपेक्षा नाही. सध्या ब्रेंट क्रूड (Brent Crude) सुमारे $97 प्रति बॅरलवर आहे, ज्यामुळे महागाईचा दबाव आणि बाजारातील अस्थिरता कायम असल्याचे दिसून येते. या पार्श्वभूमीवर, गुंतवणूकदारांमध्ये चिंता वाढत आहे, जी इंडिया व्हीआयएक्स (India VIX) या अस्थिरता निर्देशांकात 17.13 पर्यंत वाढ झाल्याने स्पष्ट होते. मार्च महिन्यातच ₹60,000 कोटींहून अधिक FII आउटफ्लो झाला आहे, ज्यामुळे बाजारात व्यापक तेजी येण्यावर मर्यादा येत आहेत.

काही क्षेत्रांना फायदा, पण आव्हाने कायम

युद्धबंदीचा तात्काळ परिणाम त्या क्षेत्रांवर सर्वाधिक झाला आहे, जिथून FIIs मोठ्या प्रमाणात बाहेर पडले होते. बर्न्स्टाईनच्या अंदाजानुसार, क्रूड ऑइलच्या किमतींवर अवलंबून असलेल्या केमिकल्स, एव्हिएशन, लॉजिस्टिक्स, पेंट्स आणि फार्मास्युटिकल्स यांसारख्या क्षेत्रांना अल्प मुदतीसाठी फायदा होण्याची शक्यता आहे. उदाहरणार्थ, भारतीय पेंट्स आणि कोटिंग्स मार्केट 2030 पर्यंत $12.34 बिलियन पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे, ज्याची वार्षिक वाढ (CAGR) 5.2% ते 6.0% राहण्याचा अंदाज आहे. फार्मास्युटिकल क्षेत्रातून निर्यात FY26 च्या एप्रिल-फेब्रुवारी दरम्यान $28.29 बिलियन पर्यंत पोहोचली आहे आणि हे क्षेत्र 2030 पर्यंत $130 बिलियन पर्यंत दुप्पट होण्याच्या मार्गावर आहे.

बर्न्स्टाईन आर्थिक सेवा (Financials) क्षेत्राला दीर्घकालीन आणि टिकाऊ गुंतवणूक मानत आहे, कारण भू-राजकीय धक्क्यांनंतर हे क्षेत्र सहसा सुधारणांचे नेतृत्व करते. बर्न्स्टाईनने मध्यम पूर्वेकडील (MENA) देशांशी संबंधित बांधकाम आणि संबंधित क्षेत्रांमध्ये अल्पकालीन तेजीची अपेक्षा व्यक्त केली आहे. मात्र, बांधकाम क्षेत्राला बिझिट्युमेन आणि चुनखडीसारख्या महत्त्वाच्या कच्च्या मालाच्या आयातीसाठी मध्य पूर्वेवरील अवलंबित्व असल्याने पुरवठा साखळीतील (Supply Chain) व्यत्ययांमुळे प्रकल्पांच्या खर्चात वाढ होण्याचा धोका आहे. भारतीय लॉजिस्टिक्स क्षेत्रात खर्च-टू-जीडीपी (Cost-to-GDP) गुणोत्तर 7.8-8.9% पर्यंत सुधारले असले तरी, आजही पायाभूत सुविधांमधील अडथळे आणि रस्त्यांवरील वाहतुकीवरील अधिक अवलंबित्व ही प्रमुख आव्हाने आहेत. एव्हिएशन उद्योगासाठी, भू-राजकीय तणाव, विमान इंधनाच्या (ATF) वाढत्या किमती आणि रुपयाचे अवमूल्यन यामुळे 'स्टेबल' वरून 'निगेटिव्ह' आउटलुक सुधारण्यात आला आहे, तसेच घरगुती प्रवासी वाहतूक वाढीचा अंदाजही कमी करण्यात आला आहे.

ऊर्जा विविधीकरणासाठी (Energy Diversification) भारताची दीर्घकालीन रणनीती एक महत्त्वाचा विषय आहे. 2030 पर्यंत 500 GW नॉन-फॉसिल इंधन क्षमता गाठण्याचे भारताचे लक्ष्य आहे आणि 2025 च्या अखेरीस 50% स्थापित वीज क्षमता नॉन-फॉसिल स्त्रोतांकडून मिळवली आहे. इलेक्ट्रिक वाहनांना (EVs) प्रोत्साहन देण्याचा वेग वाढत आहे, ज्यासाठी महत्त्वपूर्ण खनिजांचा पुरवठा आणि अधिक वीज निर्मितीवर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे. तथापि, 2024 मध्ये एकूण विक्रीपैकी EVs चा वाटा फक्त 7.6% आहे, जो 2030 च्या 30% च्या लक्ष्यापासून खूप दूर आहे.

सततचे धोके आणि मूल्यांकनाची चिंता ऑप्टिमिझमला कमी करत आहे

निवडक तेजी असूनही, बाजारात मोठे धोके कायम आहेत. पश्चिम आशियातील सततची भू-राजकीय अनिश्चितता बाजारात अस्थिरता वाढवत आहे आणि कोणत्याही वाढीमुळे बाजारात पुन्हा मोठी घसरण होऊ शकते. बर्न्स्टाईनच्या मते, FIIs मोठ्या संख्येने परत येणार नाहीत, याचा अर्थ विदेशी भांडवलाचा बाजारात टिकून राहणाऱ्या वाढीला फारसा पाठिंबा मिळणार नाही. क्रूड ऑइलच्या किमती बर्न्स्टाईनच्या अंदाजानुसार $97 च्या वर राहिल्याने, ऊर्जा-केंद्रित उद्योगांसाठी महागाईचा दबाव आणि मार्जिनवरील परिणाम कायम राहील. एव्हिएशन आणि बांधकाम यांसारख्या क्षेत्रांना वाढत्या इनपुट खर्चामुळे आणि मध्य पूर्वेकडील अस्थिरतेमुळे पुरवठा साखळीतील धोक्यांचा थेट सामना करावा लागत आहे.

भू-राजकीय घटनांदरम्यान निफ्टीमध्ये सुधारणा झाली असली तरी, आयसीआयसीआय सिक्युरिटीज (ICICI Securities) सारखे विश्लेषक सूचित करतात की बाजारपेठेचे मूल्यांकन (Valuations), सुधारत असले तरी, अजूनही सावधगिरी बाळगण्यास प्रवृत्त करते. निफ्टीचा P/E गुणोत्तर सुमारे 18-19x आहे. हे दर्शविते की क्रूड ऑइल पुरवठ्यात अनपेक्षित व्यत्यय आल्यास बाजारात अजूनही घसरण होण्याची शक्यता आहे. बांधकाम क्षेत्र विशेषतः मध्य पूर्वेकडील महत्त्वाच्या कच्च्या मालाच्या आयातीवर अवलंबून आहे, आणि हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीसारख्या (Strait of Hormuz) महत्त्वपूर्ण सागरी मार्गांमधून होणारे व्यत्यय प्रकल्प वेळेवर पूर्ण होण्यास आणि खर्चावर थेट परिणाम करू शकतात. एव्हिएशन क्षेत्रासाठी, संरचनात्मक खर्च आव्हाने, ATF च्या अस्थिर किमती आणि मागणी कमी करणाऱ्या भाड्यांमध्ये वाढ संभाव्य नफ्याच्या चिंता वाढवतात.

दृष्टिकोन: भू-राजकीय अनिश्चिततेत सावध आशावाद

बर्न्स्टाईन निफ्टीवर तटस्थ (Neutral) भूमिका कायम ठेवत आहे, वर्षाअखेरीस 26,000 चे लक्ष्य ठेवत आहे, जे सध्याच्या पातळीवरून अल्पशी वाढ दर्शवते. आयसीआयसीआय सिक्युरिटीजसारखे इतर विश्लेषक सध्याच्या P/E गुणोत्तरांवर आधारित 27,000 चे उच्च लक्ष्य देत आहेत, परंतु ते क्रूड ऑइल पुरवठ्यातील धक्क्यांना संवेदनशील असल्याचे अधोरेखित करतात. बाजाराची दिशा पश्चिम आशियातील तणाव कमी होण्यावर अवलंबून राहील. जरी निवडक तेजी दिसून येत असली तरी, तिची टिकाऊपणा भू-राजकीय स्थिरीकरण आणि FII प्रवाह तसेच क्रूड ऑइलच्या किमतींबद्दल स्पष्ट दृश्यावर अवलंबून असेल. भारताची दीर्घकालीन ऊर्जा संक्रमण (Energy Transition) आणि EV अवलंबन धोरणे संरचनात्मक वाढीच्या संधी देतात. तथापि, नजीकच्या काळातील आर्थिक कामगिरी जागतिक भू-राजकीय घटना आणि त्यांच्या आयात खर्च आणि महागाईवरील परिणामांवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून असेल. गुंतवणूकदारांनी सावध दृष्टिकोन स्वीकारावा, ज्यामध्ये टिकाऊ क्षेत्रांमध्ये निवडक गुंतवणूक करण्यासोबतच संभाव्य आव्हानांना तोंड देण्यासाठी तयार असलेल्या कंपन्यांवर लक्ष केंद्रित करावे.