भारताचा गोल्ड लोन मार्केट वेगाने विस्तारत असून, २०२८ पर्यंत ते **₹३० लाख कोटींपर्यंत** पोहोचण्याची शक्यता आहे. मात्र, बँकांमधील वाढती स्पर्धा आणि जुन्याच ग्राहकांकडून पुन्हा कर्ज घेण्याचे वाढते प्रमाण हे गुंतवणूकदारांसाठी चिंतेचे विषय ठरत आहेत.
भारतीय गोल्ड लोन क्षेत्र सध्या विस्ताराच्या मार्गावर असून, मोतीलाल ओसवालच्या अहवालानुसार, मार्च २०२८ पर्यंत या बाजाराचे मूल्य ₹३० लाख कोटींपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे. FY२६ ते FY२८ या काळात या उद्योगात २८% वार्षिक दराने वाढ होण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. विशेष म्हणजे, होम लोननंतर गोल्ड लोन हा देशातील दुसरा सर्वात मोठा रिटेल क्रेडिट प्रकार बनला आहे.
वाढीचे मुख्य कारण काय?
असंघटित सावकारीकडून लोक आता संघटित वित्तीय संस्थांकडे वळत आहेत. मार्च २०२६ पर्यंत या बाजाराचे मूल्य ₹१८.६ लाख कोटी होते. भारतात सुमारे २८,००० टन सोने घरांमध्ये पडून आहे, ज्यापैकी केवळ ८% सोनेच सध्या कर्ज मिळवण्यासाठी वापरले जाते. त्यामुळे भविष्यात विकासासाठी मोठी संधी आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी धोक्याची घंटा
बाजाराच्या या तेजीसोबतच काही गंभीर आव्हानेही उभी राहिली आहेत. अहवालानुसार, २०२५ मध्ये झालेली ८२% कर्ज ही अशा ग्राहकांना देण्यात आली आहेत, ज्यांनी पूर्वीही कर्ज घेतले होते (Repeat Borrowers). हे प्रमाण २०२२ मध्ये ७६% होते. वारंवार कर्ज घेण्याच्या या प्रवृत्तीमुळे ग्राहकांवर कर्जाचा बोजा वाढण्याची (Overleveraging) शक्यता आहे.
बँकांमधील वाढती स्पर्धा
सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांनी सध्या ६०% मार्केट शेअर काबीज केला आहे. बँकांचे मोठे जाळे आणि कमी व्याजाचे दर यामुळे गोल्ड लोन देणाऱ्या इतर वित्तीय संस्थांच्या (NBFCs) नफ्यावर दबाव निर्माण झाला आहे. याशिवाय, सोन्याच्या दरातील चढ-उतार आणि रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) यांची नवीन धोरणे बाजाराची स्थिरता ठरवण्यासाठी महत्त्वाची ठरणार आहेत. आता कंपन्या किती नवीन ग्राहक जोडतात, यावरच त्यांचे आगामी तिमाही निकाल अवलंबून असतील.