गोल्ड लोन (Gold Loan) पूर्ण फेडले म्हणजे तुमचे गहाण ठेवलेले दागिने लगेच परत मिळतीलच असे नाही. बँका 'जनरल लीन' (General Lien) कायद्याचा वापर करून इतर थकीत कर्जांसाठी तुमचे सोने रोखून धरू शकतात. कर्ज घेण्यापूर्वी करारातील 'राईट ऑफ सेट-ऑफ' क्लॉज तपासा.
अनेक कर्जदार असा विचार करतात की, गोल्ड लोनचे पूर्ण पैसे भरले की बँक लगेच दागिने परत करेल. पण प्रत्यक्षात परिस्थिती वेगळी असू शकते. तुम्ही सही केलेल्या लोन एग्रीमेंटमधील अटींनुसार, कर्ज संपल्यानंतरही बँक तुमचे गहाण ठेवलेले सोने कायदेशीररित्या स्वतःकडे ठेवू शकते.\n\n### बँकर्स लीन (Banker's Lien) म्हणजे काय?\nभारतीय करार कायदा, १८७२ च्या कलम १७१ नुसार बँकांना 'जनरल लीन'चा अधिकार मिळतो. याचा अर्थ असा की, जर तुमचे बँकेकडे इतर काही थकीत कर्ज असेल किंवा तुम्ही दुसऱ्या कोणाच्या कर्जासाठी गॅरेंटर असाल, तर बँक तुमचे गहाण सोने सुरक्षा म्हणून रोखून धरू शकते.\n\n### 'राईट ऑफ सेट-ऑफ' (Right of Set-Off) चे जाळे\nलोन फॉर्म भरताना त्यातील बारीक अक्षरात लिहिलेल्या अटींकडे दुर्लक्ष करणे महागात पडू शकते. त्यात अनेकदा 'राईट ऑफ सेट-ऑफ' किंवा 'ऑल मनी ड्यु' (All Monies Due) सारखे शब्द असतात. याचा अर्थ बँकेने तुमची सर्व खाती एकमेकांशी जोडलेली आहेत. समजा, तुमचे क्रेडिट कार्डचे बिल किंवा पर्सनल लोन बाकी असेल, तर बँक तुमचे सोने परत करण्यास नकार देऊ शकते. आंध्र प्रदेश उच्च न्यायालयाच्या काही निकालांनीदेखील बँकांच्या या अधिकाराला पाठिंबा दिला आहे.\n\n### काय करावे?\nकर्ज घेण्यापूर्वी करार काळजीपूर्वक वाचा. हे सोने फक्त याच कर्जासाठी गहाण आहे की इतर सर्व देयकांसाठी, हे स्पष्ट करा. जर बँक दागिने परत करत नसेल, तर लेखी उत्तर मागा. ३० दिवसांपर्यंत तोडगा न निघाल्यास, तुम्ही RBI च्या 'इंटिग्रेटेड ओंबड्समन स्कीम'कडे (Integrated Ombudsman Scheme) दाद मागू शकता. तुमच्याकडे लोन क्लोजर स्टेटमेंट आणि पेमेंटच्या पावत्या असणे अत्यंत गरजेचे आहे.