भारतीय बँका: कंपनी वाचवण्याऐवजी लिक्विडेशनला प्राधान्य का?

कर्जाची पुनर्रचना की लिक्विडेशन: बँकांची निवड?

भारतातील कर्ज निवारण प्रणालीमध्ये एक मोठी समस्या दिसून येते. अनेकदा कर्जदार (Lenders) अडचणीत असलेल्या कंपन्यांना पुनरुज्जीवित करण्याऐवजी किंवा पुनर्रचना (Restructuring) करण्याऐवजी त्यांचे लिक्विडेशन (Liquidation) करण्याचा पर्याय निवडतात. विशेष म्हणजे, अशा परिस्थितीत पुनर्रचना हा अधिक फायदेशीर ठरू शकतो.

'लिक्विडेशन मानसिकता'चे मूळ

ही प्रवृत्ती केवळ इन्सॉल्व्हन्सी अँड बँकरप्सी कोड (IBC) मुळे नाही, तर बँकांनी कर्ज मंजूर करतानाच तयार केलेल्या 'लिक्विडेशन मानसिकते'मुळे आहे. जेव्हा बँक एखाद्या कंपनीला कर्ज देते, तेव्हा संभाव्य धोके लक्षात घेऊन मालमत्ता विकून पैसे वसूल करण्याची योजना तयार केली जाते. हाच सर्वात वाईट परिस्थितीचा अंदाज (Worst-case scenario) असतो.

पुनर्रचना पर्यायाकडे दुर्लक्ष

कंपनी जेव्हा दिवाळखोरीत जाते, तेव्हा बँकांना या जुन्या अंदाजानुसार काम करणे सोपे वाटते. त्यामुळे, जरी पुनर्रचना योजनेत दीर्घकालीन अधिक फायदा असला तरी, बँक अधिकारी जुन्या अंदाजानुसार लिक्विडेशनचा निर्णय घेतात. यामुळे IBC सारख्या कायद्यांचा उद्देश, जो व्यवसायांना वाचवणे आणि मूल्य जपणे आहे, तो पूर्ण होत नाही.

गुंतवणूकदारांसाठी काय अर्थ?

बँकिंग क्षेत्रातील गुंतवणूकदारांसाठी हे महत्त्वाचे आहे. याचा अर्थ असा की, तणावग्रस्त मालमत्तेतून (Stressed Assets) मिळणारी वसुली अनेकदा भविष्यातील वाढीच्या संभाव्यतेपेक्षा, लिक्विडेशनच्या जुन्या अंदाजांनी मर्यादित होते. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) च्या आगामी पतधोरणांसारख्या (Monetary Policy) मॅक्रोइकॉनॉमिक दबावांना सामोरे जाताना हे लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

बाजाराचे लक्ष

विश्लेषक सार्वजनिक आणि खाजगी क्षेत्रातील बँकांच्या कमाईच्या टिकाऊपणावर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत. अशा परिस्थितीत, कर्ज निवारणाची कार्यक्षमता एक महत्त्वाचा घटक आहे. जेव्हा बँका केवळ लिक्विडेशन निवडतात, तेव्हा ते धोक्याकडे अधिक सावध दृष्टिकोन दर्शवू शकतात, ज्यामुळे वसुलीच्या मूल्यात मोठी वाढ होण्याची शक्यता कमी होते.

भविष्यात, कर्ज देण्याच्या पद्धतींमध्ये बदल किंवा नियामक मार्गदर्शनामुळे (Regulatory Guidance) बँक व्यवसायाच्या पुनरुज्जीवन योजनांना अधिक महत्त्व देतील का, याकडे बाजाराचे लक्ष असेल. ज्या बँका केवळ लिक्विडेशनऐवजी यशस्वी पुनर्रचना करू शकतील, त्या दीर्घकाळात अधिक मूल्य टिकवून ठेवू शकतील.