उत्तर प्रदेशची कमाल! 'BC Sakhi' योजनेतून तब्बल **₹4.58 लाख कोटींचे** व्यवहार

ग्रामीण बँकिंगचे विकेंद्रीकरण

उत्तर प्रदेश राज्य ग्रामीण आजीविका मिशनने (Uttar Pradesh State Rural Livelihood Mission) सुरू केलेली ही योजना आता ग्रामीण भागातील आर्थिक व्यवहारांचा कणा बनली आहे. दुर्गम भागांत जिथे बँकांच्या शाखा पोहोचू शकत नाहीत, तिथे स्वयंमदत गटांमधील महिलांना प्रशिक्षित करून 'बँकिंग कॉरेस्पॉन्डंट' म्हणून नियुक्त करण्यात आले आहे. यामुळे सर्वसामान्यांचे बँकिंग काम आता घरबसल्या सोपे झाले आहे.

योजनेची व्याप्ती आणि यशाचा आलेख

'एक ग्राम पंचायत, एक BC Sakhi' या धोरणांतर्गत ही योजना राबवली जात आहे. 2020 मध्ये सुरू झालेल्या या उपक्रमात आजघडीला राज्यात 40,000 पेक्षा जास्त BC सख्या कार्यरत आहेत. ग्रामीण भागातील वाढती मागणी आणि डिजिटल साक्षरतेमुळे या महिलांनी आतापर्यंत ₹4.58 लाख कोटींचा टप्पा गाठला आहे.

प्रशिक्षण आणि आर्थिक पाठबळ

या महिलांना अधिक व्यावसायिक बनवण्यासाठी 'रूरल सेल्फ एम्प्लॉयमेंट ट्रेनिंग इन्स्टिट्यूट'मार्फत कठोर प्रशिक्षण दिले जाते आणि 'इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ बँकिंग अँड फायनान्स'कडून प्रमाणपत्र दिले जाते. सुरुवातीचे 6 महिने सरकार त्यांना ₹4,000 चा मासिक स्टायपेंड आणि उपकरणांसाठी सबसिडी देते, ज्यामुळे त्यांना कामाची सुरुवात करणे सोपे जाते.

आव्हाने आणि भविष्यातील वाटचाल

या योजनेतून मिळणारे उत्पन्न हे प्रामुख्याने कमिशनवर आधारित आहे. ग्रामीण भागात डिजिटल व्यवहारांचे प्रमाण जसे वाढेल, तसे या महिलांचे उत्पन्नही वाढेल. मात्र, भविष्यात इंटरनेट कनेक्टिव्हिटी, सायबर सुरक्षा आणि ग्रामीण भागातील डिजिटल साक्षरता ही या योजनेच्या दीर्घकालीन यशासाठी महत्त्वाची ठरणार आहे.