अमेरिकन टेक कंपन्यांच्या AI कर्जात वाढ; क्रेडिट रिस्कची चिंता वाढली

AI शर्यतीमुळे कंपन्यांवर कर्जाचा डोंगर

जगभरात कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) पायाभूत सुविधा निर्माण करण्याच्या शर्यतीमुळे कंपन्यांच्या कर्जाच्या प्रमाणात मोठी वाढ झाली आहे. Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft आणि Oracle सारख्या मोठ्या टेक्नॉलॉजी कंपन्या AI संबंधित प्रकल्पांमध्ये शेकडो अब्ज डॉलर्स गुंतवत आहेत. ऐतिहासिकदृष्ट्या या कंपन्यांकडे भरपूर रोख रक्कम असली तरी, AI डेटा सेंटर्ससाठी लागणाऱ्या गुंतवणुकीचा आवाका इतका मोठा आहे की आता केवळ नियमित उत्पन्नातून वाढ करणे त्यांना शक्य होत नाहीये.

या वर्षातील आकडेवारीनुसार, जागतिक AI-संबंधित कर्ज वितरण अंदाजे $570 अब्ज पर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे. कंपन्यांच्या विस्तारासाठी कर्ज बाजारावर अवलंबून राहिल्याने बॉण्ड गुंतवणूकदार आणि रेटिंग एजन्सींचे लक्ष वेधले गेले आहे. या कंपन्यांच्या दीर्घकालीन आर्थिक आरोग्याबद्दल चिंता वाढू लागली आहे. मुख्य समस्या ही आहे की, AI शर्यतीत स्पर्धात्मक राहण्यासाठी या कंपन्या प्रचंड खर्च करत असल्या तरी, या गुंतवणुकीतून भविष्यात किती परतावा मिळेल हे अनिश्चित आहे.

वाढता क्रेडिट रिस्क आणि रेटिंगमध्ये घट

बाजाराची चिंता केवळ सैद्धांतिक नाही; ती क्रेडिट मेट्रिक्समध्ये दिसून येत आहे. कॉर्पोरेट डेट (Corporate Debt) खरेदी करणारे गुंतवणूकदार जोखमीच्या बदल्यात जास्त व्याजदराची मागणी करत आहेत. विशेषतः, क्रेडिट विश्लेषक कंपन्यांच्या ताळेबंदात (Balance Sheets) होणारी घट अधोरेखित करत आहेत. जुलै 2026 मध्ये, Oracle चे क्रेडिट रेटिंग S&P Global ने BBB- पर्यंत कमी केले, ज्यामुळे ते 'जंक' स्टेटसच्या केवळ एक पायरी वर राहिले. या रेटिंग घटीमुळे, सुस्थापित व्यवसाय मॉडेल असलेल्या कंपन्यांवरही मोठ्या भांडवली खर्चाचा दबाव असल्याचे दिसून येते.

चिंता वाढवणारी आणखी एक बाब म्हणजे क्रेडिट डिफॉल्ट स्वॅप्स (CDS). हे कंपन्यांनी त्यांचे कर्ज फेडण्यात अयशस्वी झाल्यास विमा म्हणून काम करतात. Oracle सारख्या कंपन्यांसाठी, या विम्याचा खर्च अलीकडील महिन्यांत लक्षणीयरीत्या वाढला आहे, जो 200 बेसिस पॉइंट्सपेक्षा जास्त आहे. वाढलेले CDS प्रीमियम्स सूचित करतात की बॉण्ड मार्केट सध्या आर्थिक तणावाची उच्च शक्यता गृहीत धरत आहे, जरी या टेक कंपन्यांसाठी डिफॉल्टचा प्रत्यक्ष धोका सध्या तरी कमी आहे.

व्यापक शेअर बाजारावर परिणाम

या पाच हायपरस्केलर्सची (Hyperscalers) आर्थिक स्थिती अत्यंत महत्त्वाची आहे, कारण ते S&P 500 निर्देशांकाच्या जवळजवळ 20% वाटा उचलतात. जर त्यांच्या कर्जाची पातळी असह्य झाली किंवा त्यांचे फ्री कॅश फ्लो (Free Cash Flow) दीर्घ कालावधीसाठी नकारात्मक झाले, तर त्याचा परिणाम संपूर्ण बाजारात पसरू शकतो. जेव्हा बाजाराचा मोठा भाग वाढीसाठी कर्जावर अधिकाधिक अवलंबून असलेल्या कंपन्यांद्वारे चालवला जातो, तेव्हा गुंतवणूकदारांना क्रेडिट बाजारातील अस्थिरतेचा इक्विटी मूल्यांकनावर (Equity Valuations) परिणाम होण्याचा धोका असतो.

बाजारातील स्ट्रॅटेजिस्ट्सनी (Market Strategists) या टेक कंपन्यांच्या क्रेडिट रिस्क आणि स्टॉक मूल्यांकनामध्ये वाढता व्यस्त संबंध (Inverse Correlation) नोंदवला आहे. सोप्या भाषेत सांगायचे झाल्यास, त्यांच्या कर्जाचा विमा काढण्याचा खर्च जसा वाढतो, तसे गुंतवणूकदारांचा त्यांच्या शेअरच्या किमतींबद्दलचा आत्मविश्वास कमी होऊ शकतो. काही विश्लेषकांच्या मते, आता पारंपरिक 'प्रति शेअर उत्पन्न' (EPS) मेट्रिक्सवरून लक्ष क्रेडिट आरोग्य निर्देशांकांकडे, जसे की कर्जाची पातळी आणि CDS स्प्रेड्सकडे सरकत आहे.

गुंतवणूकदारांनी पुढे काय पहावे?

गुंतवणूकदारांसाठी, निरीक्षणाचा मुख्य मुद्दा म्हणजे या भांडवली खर्चाची शाश्वतता (Sustainability). या AI गुंतवणुकीतून वाढत्या कर्जाचा भार उचलण्यासाठी पुरेसा रोख प्रवाह (Cash Flow) निर्माण होण्यास सुरुवात होते की नाही, यावर प्राथमिक लक्ष केंद्रित केले पाहिजे. कंपन्यांचे पुढील एक्सचेंज फाइलिंग्ज आणि भांडवली खर्चाच्या तुलनेत फ्री कॅश फ्लोवरील अद्यतने (Updates) महत्त्वाची ठरतील. याव्यतिरिक्त, या टेक लीडर्सच्या क्रेडिट रेटिंगमध्ये आणखी काही बदल झाल्यास किंवा CDS स्प्रेड्समध्ये हालचाल झाल्यास, ते व्यापक बाजारासाठी सुरुवातीचे धोक्याचे संकेत (Early Warning Signals) ठरतील.