२०२४-२५ मध्ये १.२ दशलक्षाहून अधिक युजर्सना UPI फ्रॉडचा फटका बसला असून ९८१ कोटींचे नुकसान झाले आहे. ज्येष्ठ नागरिकांनी आपली बचत सुरक्षित ठेवण्यासाठी आणि डिजिटल पेमेंट सुरक्षित करण्यासाठी काही महत्त्वाचे नियम पाळणे गरजेचे आहे.
डिजिटल पेमेंटने व्यवहार सुलभ केले असले तरी, सायबर गुन्हेगारांचे जाळे दिवसेंदिवस वाढत आहे. आर्थिक वर्षात झालेल्या १.२ दशलक्ष फसवणुकीच्या प्रकरणांमध्ये जवळपास ९८१ कोटी रुपयांचे नुकसान झाले आहे. ज्येष्ठ नागरिकांनी आपली आर्थिक स्वायत्तता जपतानाच सुरक्षिततेसाठी खबरदारी घेणे काळाची गरज आहे.\n\n### १. खात्यांचे विभाजन करा (Account Segmentation)\nसर्वात प्रभावी उपाय म्हणजे दररोजच्या व्यवहारांसाठी एक वेगळे, कमी बॅलन्स असलेले बँक खाते उघडणे. हे खाते तुमच्या मुख्य बचत खात्याशी किंवा पेन्शन खात्याशी लिंक करू नका. यामुळे दुर्दैवाने फसवणूक झालीच, तर तुमचे मुख्य भांडवल सुरक्षित राहील.\n\n### २. UPI Circle आणि बायोमेट्रिक्सचा वापर\nNPCI च्या 'UPI Circle' फिचरचा वापर करा, ज्याद्वारे घरातील सदस्य ज्येष्ठांच्या व्यवहारांवर लक्ष ठेवू शकतात. याद्वारे १५,००० रुपयांपर्यंतची मासिक मर्यादा निश्चित करता येते. तसेच, BHIM ॲपवर बायोमेट्रिक ऑथेंटिकेशन सुरू करा, जे सार्वजनिक ठिकाणी PIN टाकताना अधिक सुरक्षित ठरते.\n\n### ३. तक्रार करण्याचे नियम आणि RBI च्या मार्गदर्शक सूचना\nखाते किंवा PIN लीक झाल्याचा संशय येताच त्वरित १९३० या सायबर हेल्पलाइन क्रमांकावर किंवा अधिकृत सरकारी पोर्टलवर तक्रार नोंदवा. सध्याच्या नियमांनुसार, तीन दिवसांत तक्रार केल्यास तुमची जबाबदारी मर्यादित राहते. विशेष म्हणजे, १ जानेवारी २०२७ पासून ही मुदत पाच दिवसांची करण्यात येणार आहे.\n\n### ४. लक्षात ठेवा महत्त्वाचे नियम\nपैसे पाठवण्यासाठीच फक्त PIN ची गरज असते, पैसे मिळवण्यासाठी (Incoming) कधीही PIN किंवा पासवर्ड लागत नाही, ही गोष्ट ज्येष्ठांनी कायम लक्षात ठेवावी. संशयास्पद किंवा मोठी रक्कम ट्रान्सफर करण्यापूर्वी घरातील सदस्यांशी सल्लामसलत करणे हाच फसवणुकीपासून वाचण्याचा सर्वोत्तम मार्ग आहे.