भारताची युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस (UPI) प्रणाली वेगाने विस्तारत आहे. जून 2026 पर्यंत **731** बँका UPI शी जोडल्या गेल्या आहेत, जी 2020 च्या तुलनेत मोठी वाढ आहे. या वाढत्या सहभागामुळे व्यवहारांचा आकडाही विक्रमी पातळीवर पोहोचला आहे.
UPI मध्ये बँकांचा विक्रमी सहभाग
भारतातील डिजिटल पेमेंट क्षेत्रात युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस (UPI) चा दबदबा दिवसेंदिवस वाढत आहे. जून 2026 पर्यंत, 731 बँका UPI प्लॅटफॉर्मवर सक्रिय झाल्या आहेत. ही संख्या गेल्या वर्षी जून 2025 मधील 675 बँकांच्या तुलनेत लक्षणीय वाढ दर्शवते. विशेष म्हणजे, अवघ्या सहा वर्षांपूर्वी, 2020 मध्ये, केवळ 155 बँका UPI वर उपलब्ध होत्या. नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (NPCI) च्या आकडेवारीनुसार, मे ते जून 2026 या एका महिन्यातच 11 नवीन बँकांनी UPI मध्ये प्रवेश केला आहे.
व्यवहारांमध्ये मोठी उसळी
बँकांच्या वाढत्या सहभागाचा थेट परिणाम UPI व्यवहारांच्या संख्येत दिसून येत आहे. जून 2026 मध्ये UPI नेटवर्कवर तब्बल 22.71 अब्ज (billion) व्यवहार झाले. जून 2025 मध्ये हेच आकडे 18.39 अब्ज होते, म्हणजेच वर्षागणिक 23.5% ची मोठी वाढ झाली आहे. 2020 च्या जून महिन्याचा विचार केल्यास, त्यावेळी फक्त 1.33 अब्ज व्यवहार झाले होते, यावरून UPI ने किती मोठी मजल मारली आहे हे स्पष्ट होते.
BHIM App आणि NPCI ची नवी उपकंपनी
UPI च्या यशासोबतच, भारत इंटरफेस फॉर मनी (BHIM) ॲपचा वापरही सातत्याने वाढत आहे. जून 2026 पर्यंत 553 बँका BHIM प्लॅटफॉर्मवर सक्रिय होत्या, तर जून 2025 मध्ये हा आकडा 512 होता. Android वर 278.5 दशलक्ष (million) आणि iOS वर 9.57 दशलक्ष डाऊनलोड्स ॲपने मिळवले आहेत.
या डिजिटल पेमेंट व्यवसायाला अधिक बळ देण्यासाठी, NPCI ने 2024 मध्ये 'NPCI BHIM Services Ltd' नावाची एक संपूर्ण मालकीची उपकंपनी स्थापन केली आहे. यामुळे BHIM ॲपच्या कामकाजात सुसूत्रता येण्यास आणि युझर अनुभवात सुधारणा होण्यास मदत होईल, विशेषतः जेव्हा डिजिटल व्यवहारांचे प्रमाण वाढत आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी काय महत्त्वाचे?
UPI ची ही वाढ भारतीय अर्थव्यवस्थेत डिजिटल सेवांच्या वाढत्या स्वीकृतीचे प्रतीक आहे. लहान आणि प्रादेशिक बँकांचाही आता डिजिटल पेमेंट इकोसिस्टममध्ये समावेश होत आहे, ज्यामुळे डिजिटल फायनान्शियल प्रोडक्ट्ससाठी एक मोठे मार्केट तयार होत आहे.
व्यवहारांची वाढ सकारात्मक असली तरी, गुंतवणूकदारांसाठी या वाढीची शाश्वतता आणि या व्यवहारांचे उत्पन्नात रूपांतर कसे होते हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. जसजसा हा क्षेत्र परिपक्व होईल, तसतसे डिजिटल पेमेंट सेवांची नफाक्षमता आणि कंपन्यांची वाढता खर्च (डिजिटल इन्फ्रास्ट्रक्चर, सायबर सुरक्षा, तंत्रज्ञान) व्यवस्थापित करण्याची क्षमता यावर लक्ष केंद्रित केले जाईल. NPCI कडून व्यवहारांचे मूल्य आणि व्यापारी स्वीकृती दरांबद्दल (merchant adoption rates) येणारी भविष्यातील माहिती या क्षेत्राच्या आर्थिक आरोग्याबद्दल अधिक स्पष्टता देईल.